Artikel 18.4a Ow: Geldt de last ook voor de koper?

Een herstelsanctie richt zich normaal tot de overtreder zelf. Dit artikel maakt het mogelijk de last breder te laten werken: het bestuursorgaan kan in het besluit bepalen dat de last onder bestuursdwang of de last onder dwangsom ook geldt voor de rechtsopvolgers van degene aan wie zij is opgelegd. Daarmee kan het de last tegen die rechtsopvolgers ten uitvoer leggen en de kosten of een verbeurde dwangsom bij hen invorderen.

Zonder zo'n bepaling kan een overdracht de handhaving stilleggen. De overtreder draagt het pand of het bedrijf over, en het bestuursorgaan moet tegen de nieuwe partij opnieuw beginnen: nieuw besluit, nieuwe termijn, nieuwe procedure. De regeling voorkomt dat de illegale situatie in de tussentijd blijft bestaan.

Het moet in het besluit staan

De werking tegen rechtsopvolgers ontstaat niet van rechtswege. Het bestuursorgaan moet dit bij het besluit bepalen, dus in de last zelf opnemen. Doet het dat niet, dan werkt de last alleen tegen de aangeschreven overtreder en kan het later niet worden toegevoegd zonder een nieuw besluit. Voor degene die een last ontvangt, is dit een punt om in de bezwaarfase te controleren.

Wie is rechtsopvolger

De wet omschrijft dat niet. Het gaat om degene die in de positie van de overtreder treedt, bijvoorbeeld een erfgenaam of een vennootschap die het bedrijf overneemt. Wie een onroerende zaak koopt waarop een zo geformuleerde last rust, kan daarmee worden geconfronteerd. De tenuitvoerlegging en de invordering lopen vervolgens via de Awb: de kosten van bestuursdwang via artikel 5:25 Awb, de verbeurde dwangsom via artikel 5:33 Awb en artikel 5:37 Awb.

Alleen voor deze twee lasten

De regeling is beperkt tot de last onder bestuursdwang en de last onder dwangsom, en alleen voor zover die zijn gericht op naleving van een regel uit deze wet of uit de regelgeving daaronder. Een bestuurlijke boete werkt niet tegen rechtsopvolgers: die is een bestraffende sanctie en treft alleen degene die de overtreding heeft begaan. Ook de intrekking van een beschikking (artikel 18.10 Ow) valt buiten dit artikel.

Een voorbeeld. Een eigenaar heeft op een bedrijfsloods een extra verdieping gebouwd zonder vergunning en krijgt een last onder dwangsom om die te verwijderen, met de bepaling dat die ook voor rechtsopvolgers geldt. Hij verkoopt de loods. De koper erft niet alleen het gebouw maar ook de last, en moet verwijderen of de dwangsom betalen.

In de praktijk

• Voor de koper: vraag bij een koop of er een handhavingsbesluit ligt en of daarin staat dat het ook voor rechtsopvolgers geldt; dat blijkt niet uit het kadaster.
• Voor de overtreder: overdragen lost de last niet op, en de dwangsom kan na de overdracht bij de nieuwe partij worden ingevorderd.

Welk bestuursorgaan deze last kan opleggen, volgt uit artikel 18.2 Ow, artikel 18.3 Ow en artikel 18.4 Ow. Wisselt het bevoegd gezag tijdens de procedure, dan blijft het orgaan dat het besluit nam bevoegd (artikel 18.5 Ow).