Artikel 15.15 Ow: Welke rechter beslist over gedoogschade?

Schade door een gedoogplicht wordt niet via een aanvraag bij een bestuursorgaan afgewikkeld maar via een vordering bij de civiele rechter. Dit artikel wijst aan welke rechter dat is: die binnen wiens rechtsgebied de onroerende zaak geheel of in hoofdzaak is gelegen.

Dat wijkt af van de gewone regel dat de rechter van de woonplaats van de gedaagde bevoegd is. De ligging van de zaak is hier beslissend, ook als de initiatiefnemer elders is gevestigd. Ligt het perceel in twee rechtsgebieden, dan bepaalt het zwaartepunt waar de zaak hoort.

Waarom de ligging beslissend is

De rechter kan de zaak zo dicht bij het werk laten onderzoeken, en de bewijsmiddelen in dit soort zaken liggen daar: de toestand van het perceel, het werk zelf en de omgeving ervan. Voor de rechthebbende scheelt het bovendien dat hij niet achter een initiatiefnemer aan hoeft te reizen die juist in zijn gebied aan het werk is.

Drie regimes, drie rechtsgangen

Dit is het punt waarop de drie schaderegelingen van dit hoofdstuk het meest uiteenlopen. Nadeelcompensatie loopt via een aanvraag bij het bevoegd gezag, een besluit en daarna bezwaar en beroep. Schade bij een gedoogplicht loopt via een gewone civiele procedure tegen de initiatiefnemer, die op grond van artikel 15.12 Ow betaalt. De schadeloosstelling bij onteigening volgt een eigen verzoekprocedure bij de rechtbank, waarvoor artikel 11.14 Ow de basis legt. Wie het verkeerde spoor kiest, verliest tijd die hij niet terugkrijgt.

Wat dit artikel niet regelt

Het artikel zegt alleen welke rechter bevoegd is. Voor de termijn geldt het burgerlijk recht, met de verjaringsregels van artikel 3:310 BW. De omvang van de vordering volgt uit artikel 15.13 of 15.14 Ow, afhankelijk van de gedoogplicht waar het om gaat. Er is dus geen aanvraag bij een bestuursorgaan nodig en geen bezwaarfase: de vordering wordt rechtstreeks bij de rechtbank aanhangig gemaakt.

Een voorbeeld. Een agrariër in Friesland moet een werk dulden voor een project van een onderneming die in Zuid-Holland is gevestigd. Zijn vordering tot schadevergoeding brengt hij aan bij de rechter in het rechtsgebied waarin zijn percelen liggen, niet bij de rechter van de vestigingsplaats van die onderneming.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: ga uit van de ligging van de onroerende zaak bij de keuze van de rechtbank, en onderbouw bij percelen in twee rechtsgebieden waar het zwaartepunt ligt.
• Voor de initiatiefnemer: reken erop dat procedures worden gevoerd waar het werk ligt, en niet gebundeld bij één rechtbank.
• Voor beide partijen: de hoogte van de vordering volgt uit het regime van de gedoogplicht, dus stel eerst vast of artikel 15.13 of artikel 15.14 Ow van toepassing is.

Voor de begrippen die in deze afdeling worden gebruikt geldt artikel 15.11 Ow. Bij schade door grondwateronttrekking of infiltratie kan op grond van artikel 15.16 Ow eerst een onderzoek bij gedeputeerde staten worden gevraagd.