Artikel 13.5 Ow: Wanneer is financiële zekerheid verplicht?

Bij een activiteit die significante nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving kan hebben, kan aan de omgevingsvergunning het voorschrift worden verbonden dat degene die de activiteit verricht financiële zekerheid stelt. Dat voorschrift kan twee doelen dienen: het nakomen van de verplichtingen die uit de vergunning volgen, of het dekken van aansprakelijkheid voor schade aan de fysieke leefomgeving door die activiteit.

De gedachte erachter is eenvoudig. Gaat een bedrijf failliet of laat het een terrein in slechte staat achter, dan blijft de rekening voor het opruimen anders bij de overheid en dus bij de samenleving liggen. Met zekerheid vooraf is er iets om op te verhalen.

Verplicht of facultatief: dat staat niet in de wet

De wet wijst zelf geen enkele activiteit aan. Bij algemene maatregel van bestuur worden de gevallen aangewezen waarin het voorschrift aan de vergunning wordt verbonden en de gevallen waarin dat kan worden gedaan. In de eerste groep heeft het bevoegd gezag geen keuze, in de tweede is het een bevoegdheid die het moet afwegen. Wie wil weten waar hij aan toe is, moet dus in die maatregel kijken en niet in de wet.

Vorm, hoogte en duur

Ook de uitwerking zit een niveau lager. Bij algemene maatregel van bestuur worden in ieder geval regels gesteld over de vorm waarin de zekerheid wordt gesteld, over de hoogte van het bedrag en over hoe lang de zekerheid in stand wordt gehouden. De wet noemt geen bedragen en geen percentages.

Openbare lichamen: in beginsel niet

Is degene die de activiteit verricht een openbaar lichaam — een gemeente, een waterschap, een provincie — dan wordt geen voorschrift over financiële zekerheid aan de vergunning verbonden. Bij algemene maatregel van bestuur kan daarvan worden afgeweken. Voor openbare lichamen is de hoofdregel dus het omgekeerde van wat voor andere partijen geldt.

Verhaal op de zekerheid

Wordt de verplichting niet nageleefd of is schade ontstaan, dan kan het bevoegd gezag de kosten die het heeft gemaakt om naleving af te dwingen of de schade te herstellen geheel of gedeeltelijk op de gestelde zekerheid verhalen. Denk aan de kosten van bestuursdwang, die een bestuursorgaan op grond van artikel 5:25 Awb op de overtreder kan verhalen. Het te verhalen bedrag kan bij dwangbevel worden ingevorderd.

Ook na intrekking van de vergunning

Een intrekking is niet het eind van de zekerheid. Aan een besluit tot gehele of gedeeltelijke intrekking kan een voorschrift over financiële zekerheid worden verbonden, en bij dat besluit kan worden bepaald dat zo'n voorschrift nog een bepaalde termijn blijft gelden. Juist na het stoppen van een activiteit moet er vaak nog worden opgeruimd of nagezorgd.

Een bedrijf wil op een industrieterrein grote hoeveelheden afvalstoffen opslaan en bewerken. Hoort die activiteit tot de gevallen die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen, dan verbindt het bevoegd gezag aan de vergunning het voorschrift dat zekerheid wordt gesteld, bijvoorbeeld voor het opruimen van de voorraad bij beëindiging. Blijft het bedrijf in gebreke, dan haalt het bevoegd gezag die kosten uit de zekerheid in plaats van uit de eigen begroting.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: betrek de zekerheid in de financiering van het project en vraag het bevoegd gezag vroeg welke vorm en welke looptijd het verlangt.
• Voor de koper van een bedrijf of een terrein: ga bij een overname na of aan de vergunning een zekerheidsvoorschrift is verbonden en wie de zekerheid heeft gesteld.

Voor een ontgrondingsactiviteit bestaan naast de financiële zekerheid eigen financiële voorschriften: artikel 13.6 Ow. Verhaal van kosten van verontreiniging buiten de vergunning om loopt via artikel 13.3a Ow.