Artikel 12.23 Ow: Sta ik op de lijst van rechthebbenden?

Voordat grond opnieuw kan worden ingedeeld, moet vaststaan wie wat inbrengt. Dat is de functie van de lijst van rechthebbenden: voor alle percelen binnen het herverkavelingsblok wordt zo volledig mogelijk opgenomen welk recht iedere rechthebbende heeft en hoe groot dat recht is. De lijst gaat dus niet alleen over eigenaren, maar over ieder recht dat op die percelen rust.

De lijst wordt opgemaakt aan de hand van de openbare registers en de basisregistratie kadaster. Dat betekent dat het bevoegd gezag uitgaat van wat is ingeschreven en geregistreerd; die registers worden bijgehouden op grond van de Kadasterwet. Wat daar niet in staat, komt niet vanzelf op de lijst.

Na het onherroepelijk worden telt alleen de lijst

Zodra het ruilbesluit onherroepelijk is, worden alleen nog de personen op de lijst en hun rechtverkrijgenden als rechthebbende erkend. Wie dan niet op de lijst voorkomt, kan in de herverkaveling geen aanspraak meer laten gelden. Daarom is de periode waarin het ontwerp ter inzage ligt het moment om de lijst na te lopen; het ontwerp wordt voorbereid met afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (artikel 16.33h Ow).

Wie als rechtverkrijgende geldt

De wet omschrijft precies wie in de plaats van iemand op de lijst kan treden. Dat is ten eerste degene die een onroerende zaak of een beperkt recht verkrijgt, als die verkrijging blijkt uit stukken die in de openbare registers zijn ingeschreven. Ten tweede degene die schuldeiser wordt van een kwalitatieve verplichting als bedoeld in artikel 6:252 BW, eveneens blijkens ingeschreven stukken. Ten derde degene die onder algemene titel een recht van huur verkrijgt dat op de lijst staat, bijvoorbeeld een erfgenaam. In de eerste twee gevallen is de inschrijving dus beslissend: zonder inschrijving geen rechtverkrijgende.

Pacht en huur

Een pachter staat er niet automatisch goed op: zijn aanspraak bij de toewijzing bestaat alleen als de pachtovereenkomst ter registratie aan het bevoegd gezag is gestuurd (artikel 12.27 Ow en artikel 16.125 Ow). Het recht van huur en de overige lasten komen via artikel 12.35 Ow in het ruilbesluit terecht en worden daar geregeld of opgeheven.

Een voorbeeld. Een eigenaar verkoopt midden in de procedure een perceel in het blok. Levert de notaris en wordt de akte ingeschreven, dan is de koper rechtverkrijgende en neemt hij de positie op de lijst over. Blijft het bij een koopovereenkomst zonder inschrijving, dan houdt de verkoper die positie en moet de koper zijn belang via hem regelen.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: controleer naam, perceelnummers, oppervlakte en de aard van het recht, en meld een verkoop of nalatenschap meteen, met het inschrijvingsbewijs erbij.
• Voor houders van andere rechten: laat een erfdienstbaarheid, opstalrecht of kwalitatieve verplichting die niet is ingeschreven alsnog inschrijven, want ongeregistreerde rechten vallen buiten de lijst.

De lijst is het ene onderdeel van het ruilbesluit; de bepalingen over kavels en rechten zijn het andere (artikel 12.22 Ow en artikel 12.24 Ow). Wat met de rechten van derden gebeurt, staat in artikel 12.35 Ow.