Artikel 10.19a Ow: Gedogen van werken voor defensie

Voor de uitvoering van defensietaken zijn werken nodig die niet altijd op militair terrein kunnen liggen: leidingen, kabels, verbindings- en meetvoorzieningen. Dit artikel geeft de minister van Defensie de bevoegdheid een rechthebbende te verplichten zo'n werk op zijn onroerende zaak te dulden, en ook te dulden dat het weer wordt opgeruimd.

De bevoegdheid staat op zichzelf. Anders dan bij de meeste andere gedoogplichten in deze afdeling verwijst de wet hier niet naar een lijst werken in een sectorwet, maar naar het doel: de uitoefening van defensietaken. Dat zijn de taken die de Grondwet aan de krijgsmacht toedeelt, kort gezegd de verdediging van het Koninkrijk en van zijn belangen, en het handhaven en bevorderen van de internationale rechtsorde.

Tot stand brengen en opruimen

Beide begrippen zijn ruim. 'Tot stand brengen' omvat niet alleen de aanleg, maar ook het ontwikkelen en uitvoeren van het werk en het onderhouden, herstellen, vernieuwen, wijzigen, uitbreiden, verplaatsen en in stand houden daarvan, en daarmee ook het gebruik ervan, omdat gebruik en instandhouding niet los van elkaar staan. 'Opruimen' omvat ook ontmantelen, verwijderen en buiten gebruik stellen. Een beheerder die na jaren terugkomt voor onderhoud, handelt dus nog binnen dezelfde gedoogplicht, mits de beschikking daarin voorziet.

Dezelfde voorwaarden, dezelfde bescherming

Ook voor een defensiewerk geldt de volledige toets van artikel 10.11 Ow. Er moet gebruik van uw zaak nodig zijn, er moet een redelijke poging tot schriftelijke overeenstemming zijn gedaan, de belemmering mag niet verder gaan dan nodig en uw belangen mogen redelijkerwijs geen onteigening vorderen. En omdat het om een beschikking gaat, is er een besluit waartegen u kunt opkomen. Uw eigendom blijft intact: u blijft eigenaar van de grond en mag die blijven gebruiken voor zover het werk dat toelaat.

Een voorbeeld. Over een bosperceel in particulier bezit loopt een oude brandstofleiding die voor defensietaken wordt gebruikt. Die moet over een afstand van driehonderd meter worden vervangen. De eigenaar wil geen zware machines over zijn laan en vraagt om een route langs de rand. Komen partijen er schriftelijk niet uit, dan kan de minister een gedoogplicht opleggen; of de route langs de rand haalbaar is, telt mee bij de vraag of de belemmering niet groter is dan nodig.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: laat in de beschikking vastleggen welke strook het betreft, welk onderhoud is te verwachten en met welke frequentie; alleen dan weet u waarvoor u in de toekomst toegang moet geven.
• Voor de initiatiefnemer: betrek het latere onderhoud en een eventuele veiligheidsstrook meteen in het besluit, anders is daarvoor later een nieuwe beschikking nodig.

Het eigendom van het werk zelf is geregeld in artikel 10.28 Ow, dat artikel 5:20 BW van overeenkomstige toepassing verklaart, zodat de leiding niet door het liggen in uw grond uw eigendom wordt. Werken die niet onder dit artikel of de voorgaande artikelen vallen, kunnen alleen via artikel 10.21 Ow worden gedekt. De schadevergoeding staat in hoofdstuk 15, met name artikel 15.12 Ow en artikel 15.14 Ow.