Artikel 1.3 Ow: Waarop is de Omgevingswet gericht?

Dit artikel noemt twee doelen die de wet tegelijk nastreeft: een veilige en gezonde fysieke leefomgeving met een goede omgevingskwaliteit, en een doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van die leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Het eerste doel beschermt, het tweede benut.

De aanhef bindt die twee aan elkaar. De wet moet worden toegepast met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, en de twee doelen moeten in onderlinge samenhang worden nagestreefd — niet los van elkaar.

Geen rangorde tussen de doelen

Uit dit artikel volgt niet dat bescherming vóór ontwikkeling gaat of omgekeerd. Een woningbouwplan is niet in strijd met de wet omdat het vooral het tweede doel dient, en strenge regels voor een belastende activiteit zijn niet in strijd met de wet omdat ze vooral het eerste doel dienen. Waar beide niet volledig samengaan, volgt een afweging.

Die afweging is bestuurlijk werk. Dat een bestuursorgaan de betrokken belangen moet afwegen en de uitkomst moet motiveren, volgt uit de Awb (artikel 3:4 Awb). Artikel 1.3 Ow geeft aan die afweging richting, maar vervangt haar niet.

Specifieke kaders gaan voor

Op veel plaatsen in de wet staan concretere maatstaven: een omgevingswaarde, een beoordelingsregel voor een omgevingsvergunning, of een opdracht om bij algemene maatregel van bestuur regels te stellen met een bepaald doel. Waar zo'n specifiek kader geldt, is dat leidend. Het geldt als uitwerking van de doelen van dit artikel, niet als uitzondering daarop.

Een beroep op dit artikel alleen haalt daarom zelden een besluit onderuit. De praktische betekenis zit in de uitleg: bij twijfel over hoe een bevoegdheid of een voorschrift moet worden opgevat, wijzen deze doelen de richting.

Ook voor burgers en bedrijven

De doelen richten zich niet uitsluitend tot de overheid. Ze geven ook inhoud aan wat van een ieder wordt gevraagd op grond van de zorgplicht van artikel 1.6 Ow: wat voldoende zorg is, wordt gemeten aan wat deze wet wil bereiken.

Een voorbeeld. Een gemeente wil een verouderd bedrijventerrein omvormen tot een woonwijk met een park. Het tweede doel pleit voor de woningen, het eerste voor groen, rust en een gezonde bodem. De eis van samenhang betekent dat het gemeentebestuur die belangen in één plan bij elkaar moet brengen en het ene niet zonder verantwoording volledig voor het andere kan laten wijken.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: beschrijf in een aanvraag of plan wat uw initiatief voor beide doelen betekent, niet alleen wat het oplevert.
• Voor de omwonende: noem in een zienswijze het concrete kader — een omgevingswaarde of een beoordelingsregel — en gebruik artikel 1.3 Ow daarnaast als uitlegargument.

Artikel 1.3 Ow bouwt voort op het toepassingsgebied van artikel 1.2 Ow en werkt door in de taken en bevoegdheden van bestuursorganen (artikel 2.1 Ow) en in de zorgplichten van de artikelen 1.6 Ow en 1.7 Ow.