Artikel 19.5 Ow: Als de veroorzaker nog niet bekend is

Soms kan niet onmiddellijk of tijdig worden vastgesteld door wie of waardoor een voorval is ontstaan. Dan kan het bevoegd gezag zelf preventieve maatregelen of herstelmaatregelen treffen. Is bovendien niet meteen duidelijk welk bestuursorgaan bevoegd is, dan mag het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waarin het voorval zich voordoet optreden.

Daarmee is er altijd een orgaan dat kan handelen. Dat is de kern van dit artikel: het voorkomt dat de gevolgen oplopen terwijl nog wordt uitgezocht wie aan de beurt is.

Het artikel noemt twee soorten maatregelen: preventieve maatregelen en herstelmaatregelen. Ingrijpen om te voorkomen dat de situatie verergert, en herstellen wat al is aangetast. Een maatregel die daar buiten valt, kan niet op dit artikel worden gebaseerd.

De beslissing is een beschikking

Het tweede lid schrijft voor dat een beslissing om maatregelen te treffen op schrift wordt gesteld en als een beschikking geldt. Dat is geen formaliteit: daarmee staat voor wie het met de maatregelen niet eens is de weg van bezwaar en beroep uit de Algemene wet bestuursrecht open (artikel 7:1 Awb). Zodra bekend is wie de veroorzaker is, wordt de beschikking hem onmiddellijk toegezonden.

Omdat snel handelen voorgaat, hoeft een belanghebbende niet in alle gevallen eerst te worden gehoord: artikel 4:11 Awb laat dat achterwege blijven voor zover de vereiste spoed zich daartegen verzet. De beschikking zelf blijft wel nodig.

Als de veroorzaker opduikt

Heeft het college van burgemeester en wethouders op grond van het eerste lid gehandeld, dan gaan er vanaf het moment dat de veroorzaker bekend is drie bevoegdheden gelden: het opvragen van aanvullende informatie (artikel 19.3, tweede lid, Ow), het verplichten tot maatregelen (artikel 19.4 Ow) en het verhalen van de kosten van wat al is gedaan (artikel 19.6 Ow).

Een voorbeeld. Op een vrijdagavond blijkt op een bedrijventerrein een hoeveelheid onbekende vloeistof in een put te zijn geloosd. Niemand weet van welk bedrijf die komt. De gemeente laat de put afdekken en de vloeistof afvoeren, en legt dat vast in een beschikking. Weken later wijst onderzoek uit welk bedrijf de lozing deed; dat bedrijf krijgt de beschikking toegestuurd en de rekening.

In de praktijk

• Voor de eigenaar of gebruiker van de locatie: vraag de beschikking op zodra u van de maatregelen hoort; de omvang en de proportionaliteit daarvan kunt u in bezwaar aan de orde stellen.
• Voor het bevoegd gezag: stel de beschikking ook op als er is gehandeld voordat er papier was, en vermeld welke maatregelen zijn getroffen en waarom niet kon worden gewacht.

Dit artikel is het spiegelbeeld van artikel 19.4 Ow, dat uitgaat van een bekende veroorzaker. Voor het verhaal van de kosten geldt artikel 19.6 Ow; voor een vergelijkbare bevoegdheid bij een toevalsvondst van verontreiniging op of in de bodem artikel 19.9c Ow.