Artikel 18.21 Ow: Omgevingsdiensten: verplicht samenwerken

Gemeenten en provincie moeten samen een omgevingsdienst in het leven roepen. Het is geen keuze: gedeputeerde staten en de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten in een regio stellen voor een doelmatige en doeltreffende uitoefening van de uitvoeringstaak en de handhavingstaak een omgevingsdienst in. Welke gemeenten samen optrekken, volgt uit de regio-indeling van de Wet veiligheidsregio s of uit een kring van gemeenten die bij ministeriele regeling is aangewezen.

De achtergrond is schaal. Beoordelen of een chemiebedrijf aan de regels voldoet, vraagt kennis die een kleine gemeente niet voor zichzelf kan opbouwen en onderhouden. Door de taken te bundelen in een dienst die voor meerdere opdrachtgevers werkt, blijft die kennis beschikbaar en wordt het werk minder afhankelijk van de omvang van de gemeente.

Een openbaar lichaam, geen stichting of bv

De rechtsvorm staat vast. Een omgevingsdienst wordt ingesteld als openbaar lichaam op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen, waarbij de wet verwijst naar artikel 8, eerste lid, in verbinding met artikel 52 of 74 van die wet. Een omgevingsdienst is dus een publiekrechtelijk samenwerkingsverband met een eigen bestuur, en niet een privaatrechtelijke organisatie waaraan werk wordt uitbesteed.

Het bevoegd gezag blijft het bevoegd gezag

De dienst verricht de werkzaamheden, maar de bevoegdheid blijft bij het college of bij gedeputeerde staten. De dienst werkt in opdracht; het besluit op een aanvraag of de handhavingsbeschikking komt van het bestuursorgaan dat volgens de wet bevoegd is. Dat is ook te zien in artikel 18.23 Ow, dat spreekt van werkzaamheden die in opdracht van het college of van gedeputeerde staten worden uitgevoerd. Voor een aanvrager verandert er daardoor niets aan wie hij moet aanspreken en waar hij bezwaar maakt.

De kaart van de veiligheidsregio

Het derde lid bepaalt dat het werkgebied overeenkomt met dat van een of meer veiligheidsregio s of met het grondgebied van een aangewezen kring van gemeenten. Daardoor vallen de kaart van de omgevingsdienst en de kaart van de brandweer en rampenbestrijding samen, wat bij incidenten bij bedrijven met gevaarlijke stoffen de samenwerking vereenvoudigt.

Een voorbeeld. Een ondernemer met een metaalbewerkingsbedrijf vraagt een omgevingsvergunning aan bij de gemeente. De gemeente heeft het milieudeel bij de omgevingsdienst ondergebracht; een medewerker van de dienst bekijkt de aanvraag en komt later ook controleren. De brief met het besluit komt niettemin van het college, en daartegen maakt de ondernemer bezwaar.

In de praktijk

• Voor de ondernemer: noteer dat uw contactpersoon bij de omgevingsdienst zit, maar dat besluiten en bezwaarschriften bij het college of gedeputeerde staten horen.
• Voor de gemeente: leg in de gemeenschappelijke regeling vast welke werkzaamheden de dienst doet, want het verplichte minimum volgt uit een algemene maatregel van bestuur.

Welke werkzaamheden in ieder geval bij de dienst terechtkomen, wordt bepaald op grond van artikel 18.22 Ow. De kwaliteitsregels voor dat werk staan in artikel 18.23 Ow.