Artikel 16.120 Ow: Wie betaalt de advocaat in hoger beroep?

De uitspraak in hoger beroep bevat altijd een kostenveroordeling ten laste van het bestuursorgaan. Het gaat om de kosten die een belanghebbende in verband met de behandeling van het hoger beroep naar aard en omvang redelijkerwijs heeft moeten maken, zoals de bijstand van een advocaat of een eigen deskundige.

Deze regel komt in de plaats van de proceskostenregeling van de Awb: artikel 8:75 Awb is in artikel 16.117 Ow buiten toepassing gelaten. De Omgevingswet kiest hier dus bewust een eigen maatstaf.

Niet afhankelijk van de uitkomst

De tekst stelt geen voorwaarde over wie gelijk krijgt. Ook de belanghebbende die in hoger beroep geen succes heeft, krijgt zijn redelijke kosten vergoed. Dat sluit aan bij artikel 16.119 Ow, waarin ook het griffierecht buiten de uitkomst om wordt vergoed.

Niet afhankelijk van wie procedeert

Het artikel spreekt over de kosten van een belanghebbende, niet over die van de indiener van het hogerberoepschrift. Heeft het bestuursorgaan of de onteigenaar hoger beroep ingesteld en verweert de belanghebbende zich daartegen, dan vallen die verweerkosten er dus ook onder.

De maatstaf: naar aard en omvang redelijk

Vergoed wordt wat redelijkerwijs moest worden gemaakt. Dat is een dubbele toets. De aard van de kosten moet passen bij de zaak, en de omvang moet in verhouding staan tot wat er op het spel staat. Een uitvoerig taxatierapport kan in een complexe zaak redelijk zijn en in een eenvoudige zaak niet.

Welke kosten

Het gaat om kosten die met de behandeling van het hoger beroep te maken hebben: rechtsbijstand van een advocaat, maar ook het inschakelen van een taxateur, rentmeester of andere deskundige die nodig is om het standpunt te onderbouwen. Kosten die buiten de procedure om zijn gemaakt, bijvoorbeeld voor bedrijfsaanpassing of verhuizing, vallen hier niet onder; die horen bij de schadeloosstelling (artikel 11.14 Ow).

Geen beslissing die achterwege kan blijven

De uitspraak houdt deze kostenveroordeling in. Het is dus geen bevoegdheid waarvan de rechter naar eigen inzicht gebruikmaakt. De ruimte van de rechter zit in de vraag welke kosten naar aard en omvang redelijk waren, niet in de vraag of er wordt vergoed.

Een voorbeeld. Een akkerbouwer verweert zich in hoger beroep tegen het hoger beroep van de gemeente, die de weigering van de bekrachtiging aanvecht. Hij schakelt een advocaat en een rentmeester in. Ook als de gemeente uiteindelijk alsnog haar gelijk haalt, worden zijn redelijke kosten door de gemeente vergoed.

In de praktijk

• Voor de belanghebbende: houd de uren en de facturen van advocaat en deskundige per procedurefase apart, zodat de kosten van het hoger beroep aantoonbaar zijn.
• Voor het bestuursorgaan: reken de kosten van belanghebbenden mee in de kostenraming van het project.

De kosten in eerste aanleg en in het voortraject staan in de artikelen 16.111 Ow en 16.112 Ow; het griffierecht in hoger beroep in artikel 16.119 Ow.