Artikel 16.36 Ow: Wanneer moet er een plan-MER komen?

Dit is het kernartikel van de plan-mer. Het werkt niet met een lijst van aangewezen plannen, maar met criteria: aan de hand daarvan stelt het bevoegd gezag zelf vast of bij de voorbereiding van zijn plan of programma een milieueffectrapport moet worden gemaakt. Er zijn twee gevallen waarin dat zonder meer moet, en twee waarin het afhangt van de vraag of er aanzienlijke milieueffecten kunnen optreden.

De twee harde gevallen

Een milieueffectrapport is verplicht als het plan of programma het kader vormt voor besluiten over projecten die op grond van artikel 16.43, eerste lid, Ow zijn aangewezen als mer-plichtig of mer-beoordelingsplichtig. Kaderstellend betekent dat het plan de keuzes vastlegt waarbinnen die besluiten later worden genomen - bijvoorbeeld door een locatie of een omvang te bepalen.

Het tweede verplichte geval is dat bij de voorbereiding van het plan of programma een passende beoordeling moet worden gemaakt op grond van artikel 16.53c Ow. Dat is de beoordeling die aan de orde is als er gevolgen voor een Natura 2000-gebied kunnen zijn.

De twee gevallen met een beoordeling vooraf

Gaat het om een plan of programma uit een van die twee categorieën dat alleen het gebruik van kleine gebieden op lokaal niveau bepaalt, of om een kleine wijziging van zo'n plan, dan is een milieueffectrapport pas nodig als er aanzienlijke milieueffecten kunnen optreden. Dezelfde maatstaf geldt voor plannen en programma's die kaderstellend zijn voor andere projecten dan de aangewezen projecten.

Of daarvan sprake is, beoordeelt het bevoegd gezag zelf. Het mag die stap ook overslaan en meteen een milieueffectrapport maken; dat is vaak sneller dan eerst een beoordeling optuigen die toch in een rapport uitmondt. Kiest het voor de beoordeling, dan moet het rekening houden met de criteria van bijlage II bij de Europese richtlijn over strategische milieubeoordeling.

Wie wordt geraadpleegd

Voor die beoordeling raadpleegt het bevoegd gezag twee groepen. De eerste zijn de bestuursorganen en instanties die op grond van een wettelijk voorschrift adviseren over de besluiten waarvoor het plan het kader vormt. De tweede is de betrokken minister - van Infrastructuur en Waterstaat, van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, of van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - dan wel een bestuursorgaan dat die minister daarvoor heeft aangewezen. Over de toepassing van het derde lid worden bij algemene maatregel van bestuur regels gesteld; die staan in het Omgevingsbesluit.

Een voorbeeld. Een gemeente wijzigt haar omgevingsplan voor een binnenstedelijk blok van twee hectare, waar woningen boven winkels mogen komen. Dat is een klein gebied op lokaal niveau, dus de gemeente beoordeelt eerst of er aanzienlijke milieueffecten kunnen zijn. Omdat het blok aan een drukke weg ligt en de wijziging meer woningen toestaat, besluit zij het rapport toch te maken en de beoordeling achterwege te laten.

In de praktijk

• Voor het bevoegd gezag: leg de uitkomst van de beoordeling en de raadpleging vast in de stukken bij het ontwerp; die onderbouwing wordt in beroep tegen het plan bekeken.
• Voor de omgeving: ontbreekt een milieueffectrapport, kijk dan naar de beoordeling onder het derde of vierde lid; daar zit het aangrijpingspunt.

Het bereik van deze paragraaf volgt uit artikel 16.34 Ow en de uitzonderingen uit artikel 16.35 Ow. Over de reikwijdte en het detailniveau van het rapport wordt geraadpleegd op grond van artikel 16.38 Ow, de Commissie voor de milieueffectrapportage adviseert op grond van artikel 16.39 Ow en de inhoud van het rapport staat in artikel 16.42 Ow.