Artikel 13.4a Ow: Heffing bij een ontgronding voor schadekosten

Een ontgronding — zandwinning, kleiwinning, het uitgraven van een plas — kan schade geven aan gebouwen in de omgeving en roept onderzoekskosten op. Dit artikel geeft de provincie de mogelijkheid om bij verordening een heffing in te stellen waarmee zij die kosten dekt.

Drie soorten kosten kunnen worden omgeslagen: de schadevergoeding die is toegekend vanwege de omgevingsvergunning voor de ontgrondingsactiviteit, het onderzoek naar het verband tussen die ontgronding en schade aan onroerende zaken, en het bepalen van de omvang van die schade. Het onderzoek naar oorzaak en omvang is dus net zo goed verhaalbaar als de uitkering zelf.

Wie betaalt, en over welke hoeveelheid

Heffingplichtig is de houder van de omgevingsvergunning voor de ontgrondingsactiviteit. De grondslag is de hoeveelheid vaste stoffen die op grond van de vergunning mag worden gewonnen, gemeten in profiel van ontgraving — dus de toegestane hoeveelheid, niet wat er werkelijk uit de grond komt. De heffing kan maar één keer worden geheven.

Teruggaaf als de vergunning verandert

Omdat de heffing aan de toegestane hoeveelheid hangt, voorziet de wet in teruggaaf. Wordt de vergunning vernietigd of ingetrokken, of worden de voorschriften zo gewijzigd dat er minder mag worden gewonnen, dan vindt op verzoek van de heffingplichtige teruggaaf plaats. Dat verzoek moet dus zelf worden gedaan.

Drempels staan in een algemene maatregel van bestuur

Bij algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld over de hoeveelheid waarbij nog geen heffing verschuldigd is, over het bedrag waaronder geen teruggaaf plaatsvindt en over de wijze van heffing. Een kleine ontgronding kan daardoor buiten de heffing blijven; de wet zelf noemt geen grenzen.

Een aannemer krijgt een omgevingsvergunning om in een weiland zand te winnen voor een nieuwbouwproject. De provincie legt hem eenmalig een heffing op naar de toegestane hoeveelheid. Enkele bewoners melden scheurvorming en de provincie laat onderzoeken of dat met de winning te maken heeft; die onderzoekskosten horen bij de kosten waarvoor de heffing is bedoeld. Wordt de vergunning later beperkt tot de helft van de hoeveelheid, dan kan de aannemer om teruggaaf verzoeken.

In de praktijk

• Voor de vergunninghouder: vraag niet meer hoeveelheid aan dan nodig, want de heffing hangt aan wat is toegestaan; dien bij een beperking van de vergunning tijdig een verzoek om teruggaaf in.
• Voor de omwonende: het onderzoek naar het verband tussen de ontgronding en schade aan een woning komt niet voor rekening van wie de schade stelt.

De vergunningplicht voor een ontgrondingsactiviteit volgt uit artikel 5.1 Ow. Aan zo'n vergunning kunnen daarnaast financiële voorschriften worden verbonden: artikel 13.5 Ow over financiële zekerheid en artikel 13.6 Ow over betaling in plaats van herstel.