Artikel 13.3a Ow: Kosten van vervuiling verhalen op de veroorzaker

Moet een overheid kosten maken doordat iemand de leefomgeving heeft verontreinigd, aangetast, verstoord of beschadigd, dan kan zij die kosten verhalen op de veroorzaker. De Staat, een provincie, een gemeente en een waterschap kunnen dat doen in de gevallen die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen, en alleen voor de onderdelen van de fysieke leefomgeving die daarbij zijn aangewezen.

De grondslag voor dat verhaal is het burgerlijk recht: een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) of een andere aansprakelijkheid buiten overeenkomst. Het verhaal loopt dus via de civiele rechter en niet via een beschikking. Welke kostensoorten verhaalbaar zijn, kan bij dezelfde algemene maatregel van bestuur worden geregeld.

Ook zonder onrechtmatige daad: verrijking

Soms is er geen aansprakelijkheid, maar wordt iemand wel beter van het werk van de overheid: een perceel dat is schoongemaakt, is meer waard. In dat geval kan de overheid haar kosten verhalen op grond van ongerechtvaardigde verrijking (artikel 6:212 BW).

De derde weg: ernstige verwijtbaarheid

Het derde lid vangt het geval op dat de veroorzaker destijds niet onrechtmatig handelde, bijvoorbeeld omdat de activiteit toen was toegestaan. Verhaal is dan toch mogelijk als de veroorzaker op dat moment de ernstige gevaren van de activiteit kende of behoorde te kennen, en het hem ernstig verwijtbaar is dat hij de activiteit niet heeft nagelaten. Die twee eisen moeten beide zijn vervuld.

Wat bij een bedrijf meeweegt

Is de activiteit bij het uitoefenen van beroep of bedrijf verricht, dan moet bij de ernstige verwijtbaarheid in het bijzonder worden gekeken naar de bedrijfsvoering die op dat moment gebruikelijk was voor die activiteit, en naar de alternatieven die toen bestonden en voor de veroorzaker redelijkerwijs toepasbaar waren. De maatstaf is dus de kennis en techniek van die tijd, niet die van nu.

Onder een gemeentelijk park blijkt een verontreiniging te zitten die afkomstig is van een metaalbewerkingsbedrijf dat daar tot in de jaren tachtig stond. De gemeente laat de bodem schoonmaken en spreekt de rechtsopvolger van het bedrijf aan. Of dat lukt, hangt af van de vraag of toen onrechtmatig is gehandeld, en zo niet, of de ernstige gevaren bekend waren en het nalaten ernstig kan worden verweten.

In de praktijk

• Voor de aangesproken partij: ga eerst na of het geval en het betrokken onderdeel van de leefomgeving bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen; zonder die aanwijzing ontbreekt de grondslag voor verhaal.
• Voor de koper van bedrijfsgrond: onderzoek het historische gebruik van het perceel, want dit verhaal knoopt aan bij wie de verontreiniging heeft veroorzaakt en niet bij wie nu eigenaar is.

Gaat het om schade aan een waterstaatswerk of een zuiveringtechnisch werk door een vaartuig, dan geldt de bijzondere regeling van artikel 13.3b Ow. Voor het verhalen van uitgekeerde schadevergoeding op een initiatiefnemer zijn artikel 13.3c Ow en artikel 13.3d Ow van belang.