Artikel 12.29 Ow: De korting van maximaal vijf procent

Een herverkaveling levert niet alleen nieuwe landbouwkavels op, maar ook wegen, watergangen, natuurstroken en ander openbaar nut. Die grond moet ergens vandaan komen. De korting is het instrument daarvoor: voordat wordt toegedeeld, gaat van de totale oppervlakte van alle bij de herverkaveling betrokken percelen de oppervlakte af die voor die voorzieningen nodig is. Zo wordt de grond gevonden zonder dat hij eerst van individuele eigenaren hoeft te worden gekocht of onteigend.

De omvang van de korting is geen vrije keuze. Zij is gelijk aan de oppervlakte die binnen het blok nodig is voor de hieronder genoemde doelen, met één bovengrens: vijf procent. Is er minder nodig, dan is de korting lager, en meer dan vijf procent kan langs deze weg nooit.

Waarvoor korting mag worden toegepast

• Wegen en waterstaatswerken: de oppervlakte die in het belang van de herverkaveling nodig is om openbare wegen en waterstaatswerken aan te leggen of te verbeteren.
• Bijbehorende voorzieningen: wat nodig is voor voorzieningen die met die wegen en waterstaatswerken samenhangen.
• Natuur, landschap en erfgoed: wat nodig is voor maatregelen en voorzieningen voor gebieden van belang voor natuurbescherming of landschapsbehoud, en voor elementen van landschappelijke, recreatieve, aardkundige of natuurwetenschappelijke waarde of cultureel erfgoed.

- Overig openbaar nut: grond die is bestemd voor andere maatregelen en voorzieningen van openbaar nut.

Wat de korting voor één eigenaar betekent

De korting wordt op het totaal toegepast en werkt via de aanspraak van de individuele eigenaar door: zijn aanspraak op oppervlakte wordt verminderd met hetzelfde percentage waarmee het totaal is verminderd (artikel 12.30 Ow). Niemand levert dus alles in omdat de weg nu juist over zijn perceel loopt; iedereen draagt hetzelfde deel bij. Het bevoegd gezag kan daarnaast in bijzondere gevallen van de aanspraak afwijken, maar korting en afwijking samen mogen niet tot een toedeling leiden die meer dan vijf procent kleiner is dan de inbreng (artikel 12.30 Ow).

De grond voor natuur en openbaar nut wordt betaald

Voor de laatste twee categorieën geldt dat de grond niet gratis bij een ander terechtkomt. Wordt zij toegedeeld aan een openbaar lichaam of een andere rechtspersoon, dan gebeurt dat tegen een met gedeputeerde staten overeengekomen bedrag van ten minste de werkelijke waarde (artikel 12.32 Ow), met een eigen waarderingsregel als de oorspronkelijke eigenaar om geld heeft gevraagd (artikel 12.34 Ow). Die eigenaar of pachter kan namelijk onder voorwaarden geld in plaats van vervangende grond verlangen (artikel 12.33 Ow).

Korting en verrekening in geld zijn twee dingen

Dit is het punt waarop in de praktijk het meest wordt gestreden. De korting verkleint de aanspraak zelf: zij is de bijdrage die iedere eigenaar in grond levert aan de inrichting van het gebied. Wat daarna nog afwijkt tussen inbreng en toedeling, wordt wel in geld verrekend (artikel 12.39 Ow), en die verrekening krijgt haar plaats in het besluit geldelijke regelingen (artikel 12.36 Ow en artikel 12.37 Ow).

Een voorbeeld. In een blok van vierhonderd hectare is twaalf hectare nodig voor nieuwe landbouwwegen, een duiker en een natuurstrook langs de beek. Dat is drie procent. Een eigenaar die twintig hectare inbracht, heeft dan aanspraak op 19,4 hectare. Krijgt hij 19,1 hectare toegedeeld, dan gaat dat verschil van 0,3 hectare in geld de afrekening in.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: reken het kortingspercentage na op het totaal van het blok, niet op uw eigen perceel, en kijk daarna of de toedeling bij uw aanspraak past.
• Voor de verkrijgende rechtspersoon: grond uit de laatste twee categorieën komt niet voor niets; begroot de betaling aan de provincie.

Bij kavelruil bestaat geen korting: daar ruilen partijen op basis van een overeenkomst en regelen zij een bijdrage voor openbare voorzieningen zelf (artikel 12.44 Ow).