Artikel 12.26 Ow: Waar heeft een eigenaar recht op?

Herverkaveling betekent dat iemand andere grond terugkrijgt dan hij inbracht. Dit artikel geeft de maatstaf waaraan die ruil moet voldoen voor wat betreft het soort recht en de kwaliteit van de grond. De maat voor de oppervlakte staat in artikel 12.30 Ow; samen vormen die twee artikelen de aanspraak van de eigenaar.

Een recht van dezelfde aard

De eerste regel is hard: wie een bepaald soort recht inbrengt, heeft aanspraak op een recht van dezelfde aard op de nieuwe kavel. Eigendom wordt dus weer eigendom, en wie met een ander zakelijk recht in het blok zat, krijgt dat soort recht terug. Hier zit geen afweging in. Alleen de wet zelf maakt uitzonderingen, en dan alleen in de twee gevallen waarin geld in de plaats van grond komt (artikel 12.31 Ow en artikel 12.33 Ow).

Gelijke hoedanigheid en gelijkwaardig gebruik

De tweede regel is zachter geformuleerd. Aan elke eigenaar wordt een recht toegewezen voor zaken van gelijke hoedanigheid en met gelijkwaardige gebruiksmogelijkheden als wat hij inbracht, maar alleen voor zover het belang van de landinrichting zich daartegen niet verzet. Dat belang kan dus voorgaan: anders zou een enkel perceel een hele indeling kunnen blokkeren. Hoedanigheid gaat over de grond zelf, bijvoorbeeld de bodem en de ontwatering; gebruiksmogelijkheden gaan over wat je er feitelijk mee kunt.

Nadere regels van de minister

Wat gelijke hoedanigheid en gelijkwaardige gebruiksmogelijkheden precies betekenen, staat niet in de wet. Daarover stelt de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur nadere regels bij ministeriële regeling. Wie de maatstaf wil kennen waarmee zijn kavel is beoordeeld, moet dus die regeling erbij nemen.

Wat overblijft, gaat in geld

Omdat de tweede regel ruimte laat, zal de toedeling vaak niet precies gelijkwaardig zijn. Dat wordt niet genegeerd: het verschil in hoedanigheid of gebruiksmogelijkheden tussen de ingebrachte en de toegedeelde kavels wordt met de eigenaren in geld verrekend (artikel 12.39 Ow), en die verrekening landt in het besluit geldelijke regelingen (artikel 12.37 Ow).

Een voorbeeld. Een akkerbouwer brengt goed ontwaterde kleigrond in en krijgt een kavel terug met een nattere hoek die hij pas later in het voorjaar op kan. Het soort recht is hetzelfde en de maat klopt, maar de gebruiksmogelijkheden zijn minder. Dat verschil wordt geschat en in de geldelijke afrekening met hem verrekend.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: leg bij uw zienswijze vast wat uw huidige grond kan, met oogstgegevens, bemonstering of ontwateringsgegevens, want zonder die onderbouwing is een verschil in hoedanigheid later moeilijk aan te tonen.
• Voor het bevoegd gezag: een beroep op het belang van de landinrichting moet aan de toedeling zelf zijn te zien; de aanspraak op een recht van dezelfde aard kan er niet mee worden opzijgezet.

Voor pachters geldt een vergelijkbare aanspraak, met een eigen voorwaarde (artikel 12.27 Ow). De aanspraak op oppervlakte en de grenzen daarvan staan in artikel 12.30 Ow.