Artikel 11.20 Ow: Hoe komt de onteigenaar in het bezit?

Eigendom en bezit zijn niet hetzelfde. Door inschrijving van de onteigeningsakte is de onteigenaar eigenaar (artikel 11.18 Ow), maar dat wil niet zeggen dat hij ook feitelijk over de zaak kan beschikken. Staan er nog mensen of zaken, dan geeft dit artikel het middel om dat te doorbreken.

Op verzoek van de onteigenaar kan de voorzieningenrechter bij een in executoriale vorm afgegeven bevelschrift de nodige bevelen geven om hem in het bezit van de onteigende onroerende zaak te stellen. Bij dat verzoek legt de onteigenaar twee stukken over: een afschrift van de onteigeningsakte en een bewijs van inschrijving daarvan.

Een korte, gesloten route

De toets van de voorzieningenrechter is beperkt. Of de onteigening terecht was, is in dit stadium geen vraag meer: dat is beslist in de bekrachtigingsprocedure en in het hoger beroep daarover. Hier gaat het om de vaststelling dat de zaak is onteigend en de akte is ingeschreven, en om de bevelen die nodig zijn om de onteigenaar daadwerkelijk in het bezit te stellen. Tegen het bevelschrift staat geen hogere voorziening open, dus geen hoger beroep en geen cassatie.

Wie er nog zit, zit er zonder recht

Dat de route zo kort is, hangt samen met artikel 11.18 Ow. Door de inschrijving van de akte zijn alle lasten en rechten op de zaak vervallen, dus ook de huur en de pacht. Wie na de inschrijving nog gebruikt, doet dat zonder recht of titel. Zijn belang is daarmee niet weg, maar het is financieel geworden: de huurder en de pachter hebben in de schadeloosstellingsprocedure een eigen aanspraak (artikel 15.28 Ow en artikel 15.29 Ow).

De tenuitvoerlegging

Het bevelschrift wordt in executoriale vorm afgegeven en kan daarom worden tenuitvoergelegd, in de praktijk door een deurwaarder volgens de regels van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Dit artikel regelt alleen de titel; de wijze van tenuitvoerlegging staat daar.

Een voorbeeld. Een onteigend bedrijfsperceel is ingeschreven op naam van de gemeente, maar een huurder blijft de loods gebruiken en weigert te vertrekken. De gemeente legt het afschrift van de akte en het inschrijvingsbewijs aan de voorzieningenrechter voor en krijgt een bevelschrift waarmee de ontruiming kan worden uitgevoerd.

In de praktijk

• Voor de onteigenaar: vraag het inschrijvingsbewijs direct na de inschrijving op, zodat het verzoek zonder vertraging kan worden ingediend; zonder die twee stukken is het verzoek niet compleet.
• Voor de gebruiker: wacht niet op dit stadium. Uw positie wordt beoordeeld in de schadeloosstellingsprocedure van afdeling 15.3 Ow, waarin ook huurders en pachters een eigen aanspraak kunnen hebben; tegen het bevelschrift zelf staat niets meer open.

Deze stap volgt op de inschrijving van de akte (artikel 11.18 Ow) en op de betaling van de schadeloosstelling, die een voorwaarde voor de akte was (artikel 11.16 Ow).