Artikel 11.14 Ow: Hoe wordt de schadeloosstelling vastgesteld?

Het geld wordt niet door het bestuursorgaan bepaald maar door de rechter. Dit artikel is de opening van dat spoor: zodra de onteigeningsbeschikking is bekendgemaakt, kan de onteigenaar de rechtbank verzoeken de schadeloosstelling vast te stellen. Bevoegd is de rechtbank binnen het rechtsgebied waarvan de te onteigenen zaak geheel of grotendeels ligt.

De regels over de schadeloosstelling zelf staan niet in dit hoofdstuk maar in afdeling 15.3 Ow. Daar staan het recht op schadeloosstelling (artikel 15.17 Ow), de volledige vergoeding van de schade die een eigenaar rechtstreeks en noodzakelijk door de onteigening lijdt (artikel 15.18 Ow) en de verdere regels over waardering, peildatum en de positie van huurders, pachters en andere rechthebbenden.

Twee sporen die naast elkaar lopen

Het verzoek kan worden gedaan zodra de beschikking is bekendgemaakt, dus voordat de bestuursrechter haar heeft bekrachtigd en voordat zij onherroepelijk is. Daardoor kunnen het bestuursrechtelijke spoor over de rechtmatigheid van de onteigening en het civiele spoor over het geld tegelijk lopen. Dat is winst in tijd, maar het betekent ook dat een eigenaar in twee procedures tegelijk kan staan.

Een termijn vooraf, een voorwaarde achteraf

Het verzoek is geen vrije keuze. Blijft het meer dan twaalf maanden na het onherroepelijk worden van de beschikking uit, dan vervalt de beschikking (artikel 11.12 Ow). En aan het eind is de uitkomst van dit spoor een voorwaarde voor de laatste stap: de onteigeningsakte kan pas worden verleden als de voorlopige schadeloosstelling van artikel 15.43 Ow of de overeengekomen schadeloosstelling is betaald (artikel 11.16 Ow).

Een voorbeeld. Een gemeente onteigent een bedrijfsperceel voor een nieuwe sporttuin en dient kort na de bekendmaking het verzoek bij de rechtbank in. De rechtbank benoemt deskundigen en stelt een voorlopige schadeloosstelling vast. Terwijl het hoger beroep over de bekrachtiging nog loopt, is de waardering al in volle gang en kan de gemeente direct na de onherroepelijkheid naar de notaris.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: laat u in dit spoor bijstaan door een deskundige; de kosten van rechtsbijstand en deskundige bijstand kunnen onder voorwaarden voor rekening van de onteigenaar komen (artikel 15.47 Ow).
• Voor de onteigenaar: dien het verzoek vroeg in, ook als het minnelijk overleg nog loopt, en houd er rekening mee dat alleen cassatie tegen de uitspraak openstaat (artikel 15.48 Ow).

De vaststelling eindigt met een eindbeschikking waarin de schadeloosstelling wordt verrekend met het voorlopige bedrag (artikel 15.45 Ow). Op het verzoek en de behandeling daarvan is het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van toepassing, tenzij de aard van de vaststelling in onteigeningszaken zich daartegen verzet (artikel 15.36 Ow).