Artikel 5.44 Ow: Wie stelt een projectbesluit vast?

Het projectbesluit is een eigen instrument voor projecten die een bestuurslaag zelf wil uitvoeren en daarna in werking wil hebben of in stand wil houden. Drie bestuursorganen kunnen het nemen: het dagelijks bestuur van een waterschap, gedeputeerde staten van een provincie en de minister die het aangaat. De gemeente staat niet in dit rijtje; zij werkt met het omgevingsplan en heeft daarvoor een eigen route in artikel 5.55 Ow.

Het gaat om een zwaar middel. Een projectbesluit grijpt rechtstreeks in het omgevingsplan van een of meer gemeenten in en kan tegelijk de plaats innemen van vergunningen die anders los zouden moeten worden aangevraagd. Juist daarom is de bevoegdheid beperkt tot bestuursorganen die een bovengemeentelijke taak hebben.

Geen vergunning, geen omgevingsplan

Het projectbesluit is een besluitvorm met een eigen naam en een eigen regeling in afdeling 5.2 Ow. Dat het in het omgevingsplan doorwerkt en dat het volgens artikel 5.52 Ow kan gelden als omgevingsvergunning voor bepaalde activiteiten, maakt het nog geen plan en geen vergunning. De procedureregels staan grotendeels niet hier maar in hoofdstuk 16: advies en instemming in artikel 16.20 Ow, inwerkingtreding in artikel 16.78 Ow, en wat in beroep aan de orde kan komen in artikel 16.86 Ow.

Overeenstemming met de minister van VRO

Neemt een minister het besluit, dan moet dat gebeuren in overeenstemming met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Overeenstemming is meer dan advies vragen: zonder die instemming kan het besluit niet worden vastgesteld. De verantwoordelijkheid voor het besluit is daarmee verdeeld over twee ministers.

Drie uitzonderingen op die overeenstemming

Het tweede lid haalt een deel van de besluiten uit die eis. Overeenstemming is niet nodig bij een uitwerking van een projectbesluit als bedoeld in artikel 5.54 Ow en niet bij een wijziging van een projectbesluit. Verder kan de minister van VRO bij ministeriële regeling categorieën projecten aanwijzen waarvoor de eis niet geldt, en kan hij ook in een afzonderlijk geval bepalen dat overeenstemming niet nodig is. Dat laatste doet hij telkens in overeenstemming met de minister die het aangaat.

Grenzen aan de bevoegdheid

Provincie en Rijk zijn niet vrij in wat zij met een projectbesluit oppakken: zij moeten de verdelingscriteria van artikel 2.3 Ow in acht nemen, die bepalen wanneer een hogere bestuurslaag een taak naar zich toe mag trekken. Voor het waterschap is de begrenzing scherper omschreven: het dagelijks bestuur kan alleen een projectbesluit nemen met het oog op de taak uit artikel 2.17, eerste lid, aanhef en onder a, Ow.

Een voorbeeld. Een waterschap wil een regionale kering over acht kilometer verhogen en daarbij de naastgelegen watergang verbreden. Dat valt binnen zijn waterstaatstaak, dus het dagelijks bestuur kan daarvoor een projectbesluit vaststellen. Wil de provincie bij dezelfde ingreep ook een nieuwe fietsverbinding op de kering aanleggen, dan is dat geen waterschapstaak en komt een projectbesluit van gedeputeerde staten in beeld.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: stel vroeg vast welk bestuursorgaan bevoegd is, want dat bepaalt ook wie straks de uitvoeringsbesluiten coördineert.
• Voor de omgeving: controleer in de kennisgeving wie het besluit neemt; bij een ministerieel projectbesluit hoort in beginsel de medebetrokkenheid van de minister van VRO uit het besluit te blijken.

Werken meerdere bestuursorganen samen of loopt het project over grenzen heen, dan wijst artikel 5.44a Ow aan wie het besluit neemt. Voor een aantal projecten is een projectbesluit niet optioneel maar verplicht; dat staat in artikel 5.46 Ow. Wat het besluit vervolgens inhoudelijk doet, volgt uit artikel 5.52 Ow.