Artikel 5.21 Ow: Afwijken van het omgevingsplan: mag dat?

De omgevingsplanactiviteit is de activiteit waarvoor het omgevingsplan een vergunning eist, of die met dat plan in strijd is. Dit artikel bepaalt binnen welk kader het bevoegd gezag daarop beslist. Het eerste lid zet dat kader zo breed als de wet zelf: de doelen van de wet.

Dat brede oogmerk is nodig omdat een omgevingsplan over alles kan gaan wat de fysieke leefomgeving raakt — bouwhoogte en functie, maar ook geluid, groen, parkeren of het uiterlijk van een bouwwerk.

Eerst het plan zelf

Het tweede lid, onder a, zet de regels van het omgevingsplan vooraan. Heeft de gemeente in het plan bepaald dat een activiteit alleen met een vergunning mag en daarbij zelf gronden opgenomen voor verlening of weigering, dan beslist het bevoegd gezag met toepassing van die gronden. Is er binnen die gronden geen ruimte om te weigeren, dan moet de vergunning worden verleend.

En daarnaast: buiten het plan om

Onder b staat de tweede route. Lukt verlening binnen de regels van het plan niet, of heeft het plan voor dit geval helemaal geen regeling, dan kan de vergunning toch worden verleend met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Dat is hetzelfde criterium waarmee de gemeente haar omgevingsplan opstelt (artikel 4.2 Ow). Wie van het plan wil afwijken, moet dus onderbouwen dat de activiteit op die plaats past in een evenwichtige verdeling van functies.

Instructieregels werken mee

Onderdeel c koppelt die tweede route aan de regels en instructies over omgevingsplannen van provincie en Rijk (de artikelen 2.22 Ow, 2.24 Ow, 2.33 Ow en 2.34 Ow). Wat via het omgevingsplan niet mag, kan dan ook niet met een vergunning om het plan heen. De wet maakt daarbij één onderscheid: bij een omgevingsplanactiviteit van provinciaal of nationaal belang werken die regels gedeeltelijk door, bij alle andere volledig. Het derde lid voegt daaraan toe dat ook Onze Minister die het aangaat om ontheffing van een provinciale regel kan vragen. Voor een omgevingsplanactiviteit die een maatwerkregel betreft, mag van het tweede lid worden afgeweken (vierde lid).

Een bakker wil in een pand dat volgens het omgevingsplan alleen voor wonen is bedoeld een winkel met werkplaats beginnen. Het plan voorziet daarvoor niet in een vergunning. Hij vraagt dan een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit aan en onderbouwt dat een kleine winkel in deze straat past: er is ruimte om te laden, de openingstijden blijven beperkt en de woningen boven blijven bewoonbaar. Het bevoegd gezag beoordeelt dat aan de hand van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

In de praktijk

• Voor de aanvrager: kijk eerst of het omgevingsplan zelf een vergunningmogelijkheid geeft; die route is beter voorspelbaar dan afwijken van het plan.
• Voor de omgeving: richt een zienswijze op de gevolgen voor de functies in de straat; dat sluit aan bij het criterium dat het bevoegd gezag moet toepassen.

Gaat het bouwplan ook over de technische kwaliteit van het bouwwerk, dan is daarnaast de bouwactiviteit van artikel 5.20 Ow in beeld. Past een gewenste ontwikkeling niet in een evenwichtige toedeling van functies, dan is wijziging van het omgevingsplan zelf de weg en niet deze vergunning.