Artikel 4.19 Ow: Welstand: wanneer zijn beleidsregels verplicht?

Een gemeente mag in het omgevingsplan eisen stellen aan het uiterlijk van bouwwerken. Zijn die eisen zo open geformuleerd dat zij bij toepassing uitleg nodig hebben, dan is de gemeenteraad verplicht om beleidsregels vast te stellen waarin staat hoe wordt beoordeeld of een bouwwerk eraan voldoet. Die beleidsregels moeten zoveel mogelijk zijn toegesneden op de verschillende soorten bouwwerken.

Daarmee wordt een open norm werkbaar. Een regel als dat een bouwwerk moet passen in het straatbeeld zegt op zichzelf nog niet waarop wordt gelet; de beleidsregels maken dat zichtbaar, voor het bestuur dat beslist en voor de eigenaar die wil weten waar hij aan toe is.

Wanneer de plicht niet geldt

De plicht hangt aan de open norm, niet aan het onderwerp. Kiest een gemeente ervoor om in het omgevingsplan helemaal geen eisen aan het uiterlijk van bouwwerken te stellen, dan is er niets uit te leggen. Hetzelfde geldt als de regels al meetbaar zijn geformuleerd, bijvoorbeeld met toegestane materialen, kleuren of dakvormen: dan is er geen interpretatieruimte en heeft dit artikel geen betekenis.

Nieuw en bestaand

De tekst gaat over de beoordeling of een bouwwerk aan de regels voldoet, en is niet beperkt tot nieuwbouw. Ook als de gemeente wil beoordelen of er aanleiding is om op te treden tegen het uiterlijk van een bestaand bouwwerk, moet de open norm zijn uitgewerkt in beleidsregels.

Wat beleidsregels wel en niet zijn

Beleidsregels richten zich tot het bestuur en niet rechtstreeks tot de burger: zij leggen vast hoe een bevoegdheid wordt gebruikt. Het bevoegd gezag handelt daar in beginsel naar, maar wijkt ervan af als het volgen van de beleidsregel voor een belanghebbende onevenredig zou uitpakken (artikel 4:84 Awb). Voor de eigenaar zijn ze daarom geen wet, maar wel de beste voorspelling van de uitkomst.

Een voorbeeld. Een ondernemer wil een lichtbak en een luifel aan de voorgevel van een winkelpand. Het omgevingsplan eist dat gevelreclame zich voegt naar het karakter van de straat. In de beleidsregels staat per gebied wat dat betekent, bijvoorbeeld welke afmetingen en welke verlichting in een historische winkelstraat aanvaardbaar zijn. De ondernemer kan daarmee vooraf inschatten wat haalbaar is.

In de praktijk

• Voor de aanvrager: lees de beleidsregels voor het eigen gebied en soort bouwwerk voordat het ontwerp vastligt, want aanpassen is daarna duurder.
• Voor de gemeente: werk de beleidsregels per gebied en bouwwerktype uit, want een algemene formulering lost het uitlegprobleem niet op.

Dat de gemeente dit soort regels in het omgevingsplan mag stellen, volgt uit artikel 4.1 Ow en artikel 4.2 Ow. Een open norm kan ook worden geconcretiseerd met een maatwerkvoorschrift voor een individueel geval (artikel 4.5 Ow). De technische eisen aan bouwwerken komen daarnaast uit de rijksregels (artikel 4.21 Ow).