Artikel 4.12 Ow: Wanneer is een minister het bevoegd gezag?

Voor een reeks onderwerpen met een landelijk of internationaal karakter is niet de gemeente maar een minister het bevoegd gezag voor de algemene regels. Dit artikel somt die onderwerpen op en laat in de algemene maatregel van bestuur bepalen welke minister dat is.

Het gaat onder meer om milieubelastende activiteiten bij een mijnbouwwerk, activiteiten waarbij nationale veiligheidsbelangen of andere vitale nationale belangen spelen, het op of in de bodem brengen van meststoffen, ontgrondingen in de rijkswateren, mijnbouwlocatieactiviteiten, beperkingengebiedactiviteiten bij rijkswegen, hoofdspoorwegen en bepaalde luchthavens, en activiteiten in de territoriale zee buiten een gemeente of provincie en in de exclusieve economische zone.

Handel, invoer en uitvoer

Een tweede groep heeft geen vaste locatie: het verhandelen, onder zich hebben en over de grens brengen van dieren, planten en producten daarvan, van hout en houtproducten en van middelen om dieren te vangen of te doden, en het vangen, doden en verwerken van walvissen. Deze onderwerpen sluiten aan bij het tweede lid van artikel 4.3 Ow. Omdat zij niet aan een plek zijn gebonden, is een landelijk bevoegd gezag de enige werkbare keuze.

Ook natuur, maar niet alleen hier

Natura 2000-activiteiten, flora- en fauna-activiteiten, de jacht, populatiebeheer, invasieve uitheemse soorten en houtopstanden staan zowel in dit artikel als in artikel 4.11 Ow. Dat is geen tegenspraak: de wet laat beide aanwijzingen toe en het besluit verdeelt de gevallen. Voor de praktijk betekent het dat je nooit op het onderwerp alleen kunt afgaan.

Welke minister?

Dat zegt de wet niet; zij spreekt van een daarbij aangewezen minister. Welke bewindspersoon het is, hangt af van het onderwerp en staat in de algemene maatregel van bestuur. Voor de meeste van deze activiteiten is dat het Besluit activiteiten leefomgeving.

De grens van artikel 2.3

Het tweede lid bindt de aanwijzing aan artikel 2.3 Ow: het Rijk komt alleen aan zet als een nationaal belang, een doelmatige uitvoering van de wet of een internationale verplichting dat vraagt. Bij de onderwerpen in dit artikel is dat meestal goed te zien, want zee, mijnbouw, hoofdinfrastructuur en handel over de grens laten zich niet per gemeente regelen.

Een voorbeeld. Een importeur haalt tropisch hardhout naar Nederland en verkoopt het door aan aannemers. Zijn verplichtingen komen uit landelijke regels en zijn bevoegd gezag is een minister. Dat hij maar één vestiging heeft en die in één gemeente staat, maakt daarvoor niet uit.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: handel je in dieren, planten of hout, of werk je op zee of bij een mijnbouwwerk, ga dan niet bij de gemeente te rade maar bij het verantwoordelijke ministerie.

De hoofdregel is te vinden in artikel 4.9 Ow en de provinciale gevallen in artikel 4.11 Ow. Gaat het om een aanvraag voor een omgevingsvergunning in plaats van om algemene regels, dan wijst artikel 5.11 Ow de gevallen aan waarin het Rijk beslist.