Artikel 3.11 Ow: Programma aanpassen als het doel niet wordt gehaald

Blijkt uit de monitoring dat een programma de omgevingswaarde niet haalt, dan moet het bestuursorgaan dat het programma heeft vastgesteld het wijzigen. Dat is geen bevoegdheid maar een plicht. De wijziging moet zo zijn dat binnen een passende termijn wel aan de omgevingswaarde wordt voldaan.

De plicht hangt aan de monitoring van artikel 20.1, eerste lid, Ow. Daar staat wat gemeten of berekend moet worden. Is er voor de betrokken omgevingswaarde geen monitoringsplicht, dan komt deze wijzigingsplicht niet in beeld.

Het artikel richt zich op het bestuursorgaan dat het programma heeft vastgesteld. Dat is dus ook het orgaan dat de monitoringsgegevens moet betrekken op zijn eigen programma; een ander bestuursorgaan kan de wijziging niet voor hem doorvoeren.

Wanneer de plicht ontstaat

Het gaat niet om een tegenvaller in een enkele meting. Het artikel grijpt aan bij de constatering dat met dit programma de omgevingswaarde niet kan worden gehaald. Volgt dat uit de monitoring, dan staat de wijziging vast en is wachten tot de einddatum van het programma geen optie. Tot dat moment heeft het bestuursorgaan ruimte om bij te sturen zonder het programma formeel te veranderen.

Wat een wijziging kan inhouden

De wet schrijft niet voor hoe het programma wordt aangepast; alleen het resultaat is voorgeschreven. Maatregelen kunnen worden toegevoegd, naar voren gehaald, vervangen of verzwaard. Wat niet kan, is de omgevingswaarde zelf opzijzetten: die staat in regels op een ander niveau, en het programma is juist het instrument om eraan te gaan voldoen.

Een passende termijn is een open norm. Wat passend is, hangt af van de omgevingswaarde: bij een waarde die op een vaste datum moet zijn gehaald is de ruimte kleiner dan bij een waarde zonder einddatum, en komt de termijn uit een Europese richtlijn, dan vormt die de buitengrens.

Een gemeente heeft een programma vastgesteld om een omgevingswaarde voor de waterkwaliteit van een stadsvijver te halen, met beluchting en een jaarlijkse schoonmaak. Na drie jaar laten de metingen zien dat het fosfaatgehalte niet daalt. De gemeente moet het programma dan aanvullen, bijvoorbeeld door de riooloverstort die op de vijver uitkomt aan te pakken, en kan niet volstaan met de constatering dat de ingeboekte maatregelen zijn uitgevoerd.

In de praktijk

• Voor de omgeving: monitoringsgegevens zijn het aangrijpingspunt; blijkt daaruit dat de waarde buiten bereik is, dan kan het bestuur op deze plicht worden gewezen.
• Voor het bestuursorgaan: leg vast op welk moment de monitoring tot de conclusie leidt dat het doel niet haalbaar is, want vanaf dat moment is wijzigen verplicht.

Deze plicht geldt voor de verplichte programma's van de artikelen 3.6 tot en met 3.9 Ow. Voor een programma met programmatische aanpak komt daar een eigen wijzigingsplicht bij, die aangrijpt op de bijzondere werking van zo'n programma (artikel 3.19 Ow).