Artikel 3.9 Ow: Welke programma's moet het Rijk vaststellen?

Het Rijk mag programma's vaststellen, maar voor een vaste reeks onderwerpen moet het dat. Dit artikel somt die onderwerpen op en zegt per onderwerp welke minister aan zet is. Het is daarmee de adressenlijst van het rijksbeleid in programmavorm.

Het eerste lid legt twee programma's bij de Minister van Infrastructuur en Waterstaat. Het nationale nec-programma volgt uit de nec-richtlijn en gaat over het terugdringen van luchtverontreinigende emissies. Daarnaast komt er een actieplan voor geluid, ter uitvoering van de richtlijn omgevingslawaai, voor wegen in beheer bij het Rijk, hoofdspoorwegen, Schiphol en de overige burgerluchthavens van nationale betekenis, voor zover die als belangrijke luchthaven in de zin van die richtlijn gelden.

Voor dat actieplan verwijst de wet naar artikel 3.6 Ow, over de verplichte programma's van de gemeente: de opzet is dezelfde, maar het gaat hier om rijksinfrastructuur en luchthavens.

De waterprogramma's van het tweede lid

Het tweede lid bundelt vijf programma's bij dezelfde minister, die ze vaststelt in overeenstemming met de ministers die het aangaat. Dat is meer dan overleg: die minister moet ermee instemmen. Het gaat om de stroomgebiedsbeheerplannen voor de Nederlandse delen van Rijn, Maas, Schelde en Eems, de overstromingsrisicobeheerplannen voor diezelfde districten, een programma van maatregelen mariene strategie, een maritiem ruimtelijk plan en een nationaal waterprogramma.

Vier van die vijf wijzen rechtstreeks naar een Europese richtlijn. Alleen het nationale waterprogramma heeft in de tekst geen Europese grondslag; daar wordt het rijkswaterbeleid uitgewerkt.

Natuur en stikstof

Het derde lid regelt een uitzondering. Een beheerplan voor een Natura 2000-gebied stellen normaal gedeputeerde staten vast (artikel 3.8, derde lid, Ow). Wordt het gebied geheel of deels beheerd door een andere minister dan die van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, of is het eigendom van de Staat, dan stelt de minister die daarvoor de taak heeft het plan voor dat deel vast; welke dat is, volgt uit artikel 2.19, vijfde lid, onder b, Ow.

Het vierde lid legt bij diezelfde minister een programma met twee doelen: minder stikstofdepositie op gevoelige habitats in Natura 2000-gebieden, zodat aan de omgevingswaarden van artikel 2.15a, eerste lid, Ow wordt voldaan, en het halen van de instandhoudingsdoelstellingen voor die habitats. Daarbij houdt de minister rekening met economische, sociale en culturele vereisten en met regionale en lokale bijzonderheden.

Het vijfde lid is één zin: de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening stelt een nationaal volkshuisvestingsprogramma vast. Inhoudelijke eisen staan hier niet.

Wat dit artikel niet regelt

Dit artikel zegt dat er een programma moet zijn en wie het maakt, niet wat erin staat. De inhoudelijke eisen komen via de instructieregels van het Rijk (artikel 2.26 Ow) en worden uitgewerkt in het Besluit kwaliteit leefomgeving. De procedure loopt via hoofdstuk 16; voor het stroomgebiedsbeheerplan en het overstromingsrisicobeheerplan geldt daar een eigen voorbereiding (artikel 16.28 Ow).

Een bewoner naast een hoofdspoorweg zoekt wie iets aan het geluid kan doen. Het actieplan voor hoofdspoorwegen komt niet van zijn gemeente maar van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat; voor het geluid binnen zijn agglomeratie wijst artikel 3.6 Ow juist de gemeente aan.

In de praktijk

• Voor wie beleid zoekt: bepaal eerst de bron of het onderwerp; dit artikel wijst per onderdeel één minister aan.
• Voor wie wil meedenken: de inspraak hangt aan het programma zelf; de voorbereiding daarvan loopt via hoofdstuk 16.

De verplichte programma's van de andere bestuurslagen staan in de artikelen 3.6 tot en met 3.8 Ow. Vaststelling en inhoud volgen uit de artikelen 3.4 en 3.5 Ow, bestuursorganen kunnen een programma samen vaststellen (artikel 3.13 Ow), en het programma bij een dreigende overschrijding van een omgevingswaarde heeft zijn eigen grondslag in artikel 3.10 Ow.