Artikel 2.34 Ow: Wanneer geeft het Rijk een instructie?

Een minister kan een provincie, gemeente of waterschap opdragen hoe die een bepaalde taak of bevoegdheid moet uitoefenen. Dat gebeurt met een instructie: een besluit gericht tot één of enkele met naam genoemde bestuursorganen. De minister die het onderwerp onder zich heeft neemt het besluit, in overeenstemming met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

Het eerste lid bindt die bevoegdheid aan de grenzen van artikel 2.3, derde lid, Ow. Er moet dus een nationaal belang in het spel zijn dat de provincie, gemeente of het waterschap niet zelf kan behartigen, of de instructie moet nodig zijn voor een doelmatige of doeltreffende uitoefening van taken en bevoegdheden of voor de uitvoering van een internationale verplichting.

De lijst van het tweede lid

Ook hier is de opsomming gesloten. Instructies kunnen gaan naar provinciale staten over regels in de omgevingsverordening, naar gedeputeerde staten of het dagelijks bestuur van het waterschap over een projectbesluit, naar de gemeenteraad over regels in het omgevingsplan, en naar gedeputeerde staten over een instructie die zij zelf aan een gemeenteraad willen geven. Daarnaast staan in de lijst het volkshuisvestingsprogramma van de provincie en van de gemeente, en een provinciaal besluit over geluidproductieplafonds rond industrieterreinen met defensievoorzieningen waarop artikel 2.12a Ow is toegepast.

Bij het omgevingsplan, de omgevingsverordening en het projectbesluit geldt als voorwaarde dat de instructie nodig is met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Bij de twee volkshuisvestingsprogramma's is dat een evenwichtige samenstelling van de woningvoorraad.

Twee aparte bevoegdheden

Het derde lid geeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat een eigen instructiebevoegdheid richting het provinciebestuur en het waterschapsbestuur over het beheer van watersystemen en de waterketen, als dat nodig is voor samenhangend en doelmatig waterbeheer. Het vierde lid legt bij de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de bevoegdheid om een gemeenteraad op te dragen een locatie in het omgevingsplan de functieaanduiding rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht te geven en daarbij in bescherming te voorzien. Dat kan alleen voor het behoud van cultureel erfgoed en vereist overeenstemming met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

Wanneer het niet kan

Het vijfde lid verklaart het tweede en vierde lid van artikel 2.25 Ow van overeenkomstige toepassing, zodat de inhoudelijke eisen voor rijksinstructieregels ook voor de instructie gelden. Het zesde lid sluit de instructie uit als de weg van indeplaatstreding of vernietiging openstaat op grond van artikel 124a, 124b of 268 van de Gemeentewet of artikel 121 of 261 van de Provinciewet, of als de Wet Naleving Europese regelgeving publieke entiteiten kan worden toegepast.

Een gemeente werkt haar omgevingsplan om en laat de historische dorpskern daarbij zonder beschermende regeling. De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap draagt de gemeenteraad op die kern als rijksbeschermd dorpsgezicht aan te duiden en de karakteristieke bebouwing te beschermen. Een eigenaar in dat gebied merkt dat pas als het omgevingsplan is aangepast; vanaf dat moment gelden de nieuwe regels voor zijn pand.

In de praktijk

• Voor het bestuursorgaan dat de instructie krijgt: toets of het geval in de lijst staat, of het nationale belang is onderbouwd en of een toezichtinstrument uit het zesde lid niet al voorhanden was.
• Voor eigenaren en bedrijven: volg het besluit waarin de instructie landt, meestal het omgevingsplan of de omgevingsverordening, want daar wordt de regel voor u bindend.

Artikel 2.33 Ow bevat de provinciale tegenhanger en artikel 2.35 Ow de grenzen voor beide. Voert het waterschapsbestuur een rijksinstructie niet uit, dan kan de minister op grond van artikel 2.36 Ow in het gevorderde voorzien of kan de Kroon een beslissing vernietigen op grond van artikel 2.37 Ow.