Artikel 2.16 Ow: Waar zorgt de gemeente voor?

Naast alles wat een gemeente elders in deze wet en in andere wetten al moet doen, krijgt het gemeentebestuur hier een eigen rijtje zorgtaken toegewezen. Ze gaan over water in en onder de bebouwde omgeving, over de bescherming van wegen die de gemeente zelf beheert, en over het beheersen van geluid uit een aantal bronnen. Het zijn taken en geen bevoegdheden: de gemeente moet er iets mee, en kan niet besluiten het onderwerp te laten liggen.

Voor wie met een probleem of een plan bij de overheid aanklopt, is dit het begin van het antwoord op de vraag bij welk loket hij moet zijn. Omdat verschillende onderdelen eindigen met "voor zover niet bij een waterschap, een provincie of het Rijk", is de gemeente vaak het vangnet voor wat niet hogerop is belegd.

De watertaken rond de bebouwde omgeving

De eerste watertaak is het hemelwater. De gemeente zorgt voor doelmatige inzameling, transport en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar pas vanaf het punt waarop de houder van dat water het redelijkerwijs niet zelf op of in de bodem of in een oppervlaktewaterlichaam kan brengen. Eerst is de perceeleigenaar dus zelf aan zet. De tweede taak is de grondwaterstand: in het openbaar gemeentelijk gebied treft de gemeente maatregelen tegen structureel nadelige gevolgen daarvan voor de toegedeelde functies, maar alleen voor zover dat doelmatig is en de taak niet bij het waterschap, de provincie of het Rijk ligt (artikel 2.17 Ow, artikel 2.18 Ow en artikel 2.19 Ow). De derde is het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater. Daarnaast kan de gemeente het beheer van een watersysteem toegedeeld krijgen, en in bijzondere gevallen ook het zuiveren van stedelijk afvalwater.

Riolering: waar verplicht en waar niet

Het tweede lid vertelt hoe ver de inzameltaak reikt. Binnen een bebouwde kom waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van ten minste tweeduizend inwonerequivalenten wordt geloosd, gebeurt dat via een openbaar vuilwaterriool naar een zuiveringtechnisch werk. Bij andere percelen geldt die verplichting alleen voor zover een riool doelmatig kan worden uitgevoerd. Het derde lid laat andere passende systemen toe in plaats van riool en zuiveringtechnisch werk, mits daarmee hetzelfde niveau van milieubescherming wordt gehaald en het beheer bij een gemeente, een waterschap of een daarmee belaste rechtspersoon ligt.

Wegen en geluid

De gemeente behoedt de staat en werking van openbare wegen die niet bij een waterschap, een provincie of het Rijk in beheer zijn, tegen nadelige gevolgen van activiteiten op of rond die wegen. Het onderhoud van de weg zelf valt niet onder deze wet maar onder de Wegenwet; het gaat hier om bescherming tegen wat er langs en op de weg gebeurt. De geluidtaak betreft het geluid van gemeentelijke wegen, van lokale spoorwegen die niet door de provincie zijn aangewezen, en van industrieterreinen zolang de provincie daarvoor geen omgevingswaarde heeft gesteld op grond van artikel 2.12a Ow.

Een voorbeeld. Een ondernemer bestraat zijn hele achterterrein voor extra parkeerplaatsen. Bij een flinke bui blijft het water staan en hij wil het op de gemeentelijke voorziening kwijt. De gemeente kijkt dan eerst of hij het regenwater redelijkerwijs zelf in de bodem kan brengen, bijvoorbeeld met een infiltratievoorziening. Kan dat niet, dan begint daar de gemeentelijke taak.

In de praktijk

• Voor de perceeleigenaar: ga ervan uit dat regenwater op eigen terrein verwerkt moet worden en vraag de gemeente alleen waar dat aantoonbaar niet lukt.
• Voor de gemeente: leg bij een afwijkende oplossing buiten de bebouwde kom schriftelijk vast waarom een riool niet doelmatig is, zodat de keuze later navolgbaar is.

De gemeentelijke watertaken sluiten aan op die van het waterschap: wat de gemeente inzamelt, zuivert het waterschap, tenzij zij samen anders besluiten op grond van artikel 2.17 Ow. Hoe inzameling en zuivering verder moeten worden ingevuld, werkt het Rijk uit in instructieregels op grond van artikel 2.31 Ow.