Artikel 2.11 Ow: Eigen omgevingswaarden van de gemeente

De gemeenteraad kan in het omgevingsplan omgevingswaarden opnemen. Het eerste lid formuleert dat als een mogelijkheid, niet als een plicht: de gemeente bepaalt zelf of zij een kwaliteit van de leefomgeving in een norm wil vastleggen. Doet zij dat, dan gelden daarvoor de eisen van artikel 2.9 Ow en artikel 2.10 Ow.

Een gemeentelijke omgevingswaarde is alleen zinvol als de gemeente er ook iets aan kan doen. Zij moet de waarde kunnen beïnvloeden met de instrumenten die zij heeft, bijvoorbeeld door regels te stellen aan activiteiten op haar grondgebied of door haar eigen beheertaken in te zetten. Een norm voor iets waarop de gemeente geen greep heeft, levert alleen een programmaplicht op zonder perspectief.

Niet boven of naast een hogere waarde

Het tweede lid bakent de bevoegdheid af. Is voor een aspect van de leefomgeving al een omgevingswaarde vastgesteld bij omgevingsverordening, bij algemene maatregel van bestuur, in de wet zelf of bij een besluit waarbij de provincie of de minister geluidproductieplafonds vaststelt, dan kan de gemeente daarvoor geen aanvullende of afwijkende waarde stellen. De uitzondering is dat de hogere regeling dat uitdrukkelijk toestaat; bij waarden die in de wet zelf staan, kan dat bij algemene maatregel van bestuur worden bepaald.

Afwijkend en aanvullend

Die twee begrippen betekenen niet hetzelfde. Een afwijkende waarde komt in de plaats van de hogere waarde: een andere eenheid, of een zwaardere of lichtere norm voor hetzelfde onderwerp. Een aanvullende waarde komt ernaast en betreft een ander aspect binnen hetzelfde onderdeel van de leefomgeving. Of een van beide mag, staat in de regeling waarbij de hogere waarde is vastgesteld.

Waarom die beperking?

Een deel van de omgevingswaarden vloeit voort uit Europese verplichtingen en is op rijksniveau geregeld. Zou elke gemeente daar eigen normen naast kunnen zetten, dan zou niet meer te overzien zijn of Nederland aan die verplichtingen voldoet. De hoofdregel is daarom dat de hogere waarde geldt, met ruimte voor eigen gemeentelijke normen op onderwerpen die niet al hoger zijn geregeld.

Een voorbeeld. Een gemeente wil hittestress in de oude binnenstad aanpakken en neemt in haar omgevingsplan een omgevingswaarde op voor het aandeel van het straatoppervlak dat op een zomermiddag in de schaduw van bomen ligt. Daarover bestaat geen provinciale of landelijke omgevingswaarde, en de gemeente kan de waarde beïnvloeden met haar eigen inrichtings- en vergunningbevoegdheden. Een gemeentelijke waarde is hier dus mogelijk.

In de praktijk

• Voor de ondernemer: staat in het omgevingsplan een omgevingswaarde, kijk dan of die ook in een regel is doorvertaald; alleen die regel werkt rechtstreeks tegen u.
• Voor de omgeving: wilt u een gemeentelijke norm voor een aspect dat hoger is geregeld, dan ligt het verzoek bij de provincie of het Rijk, niet bij de gemeente.

Dit artikel is het gemeentelijke spoor van afdeling 2.3. De provinciale tegenhanger staat in artikel 2.12 Ow en de rijksbevoegdheid in artikel 2.14 Ow. Voor geluidproductieplafonds rondom industrieterreinen geldt voor de gemeente geen keuze maar een plicht, zie artikel 2.11a Ow.