Artikel 2.9 Ow: Wat is een omgevingswaarde?

Een omgevingswaarde is een norm voor de kwaliteit van de leefomgeving zelf, niet voor het gedrag van een bedrijf of een bewoner. Het gaat om de toestand die op een bepaalde plaats moet worden bereikt of behouden. Het tweede lid noemt drie vormen: de gewenste staat of kwaliteit van de leefomgeving of een onderdeel daarvan, de toelaatbare belasting door activiteiten, en de toelaatbare concentratie of depositie van stoffen.

Het eerste lid bindt die waarden aan de doelen van de wet; de afdeling waarin dit artikel staat, bevat verder de bevoegdheden om ze vast te stellen. Het derde lid stelt een eis aan de formulering: een omgevingswaarde wordt uitgedrukt in meetbare of berekenbare eenheden, of anders in objectieve termen. Een omgevingswaarde is dus geen ambitie in woorden maar een norm waarvan te bepalen is of eraan wordt voldaan.

Wie stelt ze vast?

De drie algemene bestuurslagen kunnen omgevingswaarden vaststellen, elk in hun eigen regeling: de gemeente bij omgevingsplan (artikel 2.11 Ow), de provincie bij omgevingsverordening (artikel 2.12 Ow) en het Rijk bij algemene maatregel van bestuur (artikel 2.14 Ow). Voor de provincie en het Rijk gelden daarbij de grenzen van artikel 2.3 Ow. Op een aantal onderwerpen is het vaststellen niet vrij maar verplicht, zie artikel 2.13 Ow voor de provincie en artikel 2.15 Ow voor het Rijk.

Een omgevingswaarde bindt de overheid

Dit is het punt dat in de praktijk het meest wordt verward. Een omgevingswaarde is een opdracht aan het bestuursorgaan dat haar heeft vastgesteld. Zij verbiedt op zichzelf niets aan een burger of een bedrijf. Wil de overheid dat een waarde doorwerkt in concrete besluiten, dan moet zij daarvoor een ander instrument inzetten: een instructieregel aan een ander bestuursorgaan, een beoordelingsregel voor de omgevingsvergunning, of regels over activiteiten. Zonder zulke doorwerking blijft de waarde een norm voor het bestuur alleen.

Meten en bijsturen

Aan een omgevingswaarde zijn twee vervolgstappen verbonden. Er moet worden gemonitord of de waarde wordt gehaald; de regeling daarvan staat in hoofdstuk 20, met de monitoringsplicht in artikel 20.1 Ow en de aanwijzing van methode en bestuursorgaan in artikel 20.2 Ow. En wordt een waarde niet gehaald of dreigt dat, dan moet een programma met maatregelen worden vastgesteld; programma's zijn geregeld in hoofdstuk 3.

Een voorbeeld. Een bewoner leest dat voor zijn wijk een omgevingswaarde voor de luchtkwaliteit geldt die wordt overschreden. Hij kan daar niet rechtstreeks een bedrijf op aanspreken. Wat hij kan doen, is de gemeente houden aan de verplichting om de overschrijding te monitoren en met een programma van maatregelen te komen.

In de praktijk

• Voor de ondernemer: zoek bij een omgevingswaarde die u raakt uit via welke regel zij doorwerkt, want alleen die regel bindt u.
• Voor de omgeving: is een waarde vastgesteld, dan is de monitoring openbaar; die cijfers zijn het aanknopingspunt om maatregelen te vragen.

Artikel 2.10 Ow regelt wat er bij het vaststellen van een omgevingswaarde verder moet worden bepaald: wat voor verplichting zij meebrengt, waar zij geldt en welke bevoegdheden worden ingezet om haar te halen.