Een ieder draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving.
←
Terug 1.5 · Geldt de wet ook op de Noordzee?
Verder 1.7 · Nadelige gevolgen: voorkomen of nalaten
→
Artikel 1.6 Ow: De zorgplicht: wat vraagt de wet van u?
De zorgplicht: wat vraagt de wet van u?
Wettekst
Toelichting
Een ieder draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving. Die ene zin geldt voor iedereen — bewoner, ondernemer, instelling, overheid — en voor handelen dat de leefomgeving raakt, ook waar geen specifiek voorschrift bestaat.
De norm is open: er staat niet wát u moet doen, maar dat uw zorg voldoende moet zijn. Wat voldoende is, hangt af van de situatie, van wat u kon weten en van wat redelijkerwijs van u kan worden gevraagd. Een vast lijstje maatregelen levert dit artikel dus niet op.
Waarom zo'n algemene plicht
Geen regelstelsel kan elke situatie voorzien. De zorgplicht vult die ruimte op: wie de leefomgeving schaadt terwijl daarover niets specifieks is geregeld, kan niet volstaan met de vaststelling dat het niet verboden was. Tegelijk helpt de plicht bij de uitleg van andere voorschriften.
Hoe open is open?
De plicht krijgt inhoud uit de doelen van de wet (artikel 1.3 Ow): een veilige en gezonde leefomgeving, een goede omgevingskwaliteit en een doelmatig gebruik daarvan. Daaruit volgt dat het om vermijdbare gevolgen gaat, en dat van iemand met kennis van zaken of met middelen meer kan worden gevergd dan van een willekeurige voorbijganger.
Verhouding tot concrete regels
Gelden voor uw activiteit specifieke regels die met het oog op de doelen van de wet zijn gesteld en houdt u zich daaraan, dan is daarmee in ieder geval aan de zorgplicht voldaan. Dat staat in artikel 1.8 Ow. De zorgplicht is dus geen extra eis bovenop een voorschrift dat u naleeft, maar vangt op wat niet geregeld is.
Zorg voor, niet alleen zorg bij schade
De bepaling is niet beperkt tot gevallen waarin al iets is misgegaan. Het gaat om zorg dragen, en dat is vooruitkijken: nagaan wat uw handelen voor de omgeving kan betekenen voordat u begint. Daarin verschilt deze plicht van een aansprakelijkheid achteraf, die haar eigen regels kent in het burgerlijk recht (artikel 6:162 BW).
Een voorbeeld. Een hovenier zet op zijn opslagterrein zakken meststof onafgedekt buiten, kort voor een periode met zware regen. Geen voorschrift verbiedt dat uitdrukkelijk, maar hij weet dat de inhoud kan uitspoelen naar de sloot ernaast. De zorgplicht vraagt van hem dat hij de zakken afdekt of binnen zet.
In de praktijk
- Voor de ondernemer: leg vast welke voorzorg u neemt en waarom; dat is wat later aantoont dat uw zorg voldoende was.
- Voor de bewoner: de plicht geldt ook voor klein, alledaags handelen, zoals het weglopen van restanten in een put of het storten van materiaal op eigen grond.
Artikel 1.6 Ow is de algemene variant. Artikel 1.7 Ow werkt haar uit voor wie weet of kan vermoeden dat zijn activiteit nadelige gevolgen heeft, artikel 1.7a Ow verbiedt activiteiten met aanzienlijke nadelige gevolgen en artikel 1.8 Ow regelt de verhouding tot specifieke regels.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is de zorgplicht onmiskenbaar geschonden?
De rechtbank Den Haag, en dus nog niet de hoogste rechter, oordeelt dat uit artikel 1.8, eerste lid, volgt dat wie specifieke regels voor zijn activiteit naleeft daarmee ook aan de zorgplicht van de artikelen 1.6 en 1.7 voldoet. Zijn er voor het gestelde nadeel juist geen specifieke regels gesteld, dan doet de situatie van dat eerste lid zich niet voor. Omdat er geen regel bleek te bestaan over vochtschade bij de buren door de plaatsing van een schuur, bleef de algemene zorgplicht het kader.
-
Kan een gemeente artikel 2.1 overtreden?
Een vereniging had om handhaving gevraagd tegen de sloop van een oud gemeentehuis, omdat die sloop volgens haar in strijd was met artikel 2.1. De rechtbank Zeeland-West-Brabant wijst dat af: die bepaling schrijft bestuursorganen voor met welk oog zij hun taken en bevoegdheden moeten uitoefenen en richt zich dus uitsluitend tot bestuursorganen. De gemeente die sloopt is zelf geen bestuursorgaan maar een publiekrechtelijke rechtspersoon, en kan de bepaling daarom niet overtreden. Dit oordeel komt van de rechtbank en nog niet van de hoogste rechter.
-
Tot wie richt de algemene zorgplicht zich?
De rechtbank Midden-Nederland, en dus nog niet de hoogste rechter, oordeelt in een tussenuitspraak dat de zorgplicht van de artikelen 1.6 en 1.7 zich richt tot degene die de activiteit verricht en niet tot het bestuursorgaan dat over een vergunningaanvraag beslist. De zorgplicht werkt rechtstreeks en is daarom geen regel waaraan een aanvraag om een omgevingsvergunning wordt getoetst. Het betoog dat het college bij de verlening te weinig invulling aan de zorgplicht had gegeven, slaagde dus niet.
-
Hoe ernstig moeten de gevolgen zijn voor handhaving?
De voorzieningenrechter van de rechtbank Gelderland geeft hier een voorlopig oordeel, en dus niet dat van de hoogste rechter. Zij neemt aan dat op de algemene zorgplicht alleen kan worden gehandhaafd als ernstige nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving optreden of dreigen op te treden en de wet geen concretere norm bevat. Het veroorzaken van inhaleerbaar stof zonder schadelijke bestanddelen is daarvoor niet genoeg, en zonder onderzoek bij de omliggende woningen stond niet vast dat zulke gevolgen dreigden.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.