Artikel 126jj Sv: Vastleggen en raadplegen van kentekengegevens langs de weg

Langs de openbare weg worden kentekens van passerende voertuigen vastgelegd. Dit artikel geeft daarvoor de wettelijke grondslag en, minstens zo belangrijk, de begrenzing: welke gegevens mogen worden bewaard, hoe lang, en in welke gevallen ze mogen worden geraadpleegd. Het vastleggen gebeurt niet tegen een bepaalde persoon; iedereen die passeert komt in het bestand.

Wat wordt vastgelegd en hoe lang

Vastgelegd worden het kenteken, de locatie en het tijdstip van de vastlegging, en een foto-opname van het voertuig. Die gegevens worden vier weken na de datum van vastlegging vernietigd. Die termijn is de kern van de regeling: het bestand is een kort geheugen, geen permanent archief.

De aanwezigheid van de apparatuur moet duidelijk kenbaar worden gemaakt. Het gaat dus niet om heimelijk optreden: weggebruikers horen te kunnen zien dat er wordt vastgelegd.

Wanneer de gegevens mogen worden geraadpleegd

• Bij verdenking van een zwaarder misdrijf. Raadpleging is toegestaan ten behoeve van de opsporing van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, dus uit de categorie die artikel 67 Sv omschrijft.
• Bij een voortvluchtige. Raadpleging mag om een voortvluchtige persoon aan te houden.

Buiten die twee doelen mag het bestand niet worden gebruikt. De raadpleging verloopt bovendien op een vaste manier: politiegegevens die voor een van deze doelen worden verwerkt, worden geautomatiseerd vergeleken met de vastgelegde gegevens om te zien of er een overeenkomst is. Alleen bij een treffer mogen de gegevens verder worden verwerkt.

Wie beslist

Raadplegen mag alleen op een bevel van de officier van justitie, en alleen door een opsporingsambtenaar die daarvoor door de minister is geautoriseerd. Het bevel is schriftelijk en vermeldt het doel, het onderzoek of de voortvluchtige waar het om gaat, het misdrijf en de naam of een zo nauwkeurig mogelijke aanduiding van de verdachte of voortvluchtige, de feiten of omstandigheden waaruit de noodzaak blijkt, en het tijdstip, de locatie en zo mogelijk het kenteken.

Bij dringende noodzaak mag het bevel mondeling worden gegeven. De officier van justitie moet het dan binnen drie dagen op schrift stellen. Zo blijft ook een spoedbeslissing achteraf controleerbaar.

Het regime rond de gegevens

Op deze gegevens zijn delen van de Wet politiegegevens niet van toepassing; het regime van dit artikel gaat voor. Verder worden bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels gesteld over de inzet van de apparatuur, over de vastlegging en over de manier van raadplegen. Het ontwerp van die maatregel moet eerst vier weken bij beide kamers van de Staten-Generaal hebben gelegen voordat het kan worden vastgesteld; het parlement kijkt dus mee.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een overval is bekend dat de daders in een bepaald type auto zijn weggereden. De officier van justitie geeft een schriftelijk bevel om het kentekenbestand te laten raadplegen voor de betrokken locatie en het betrokken tijdvak. Ligt de vastlegging langer dan vier weken terug, dan is er niets meer te raadplegen: die gegevens horen vernietigd te zijn.

In de praktijk

Voor gewone weggebruikers betekent dit artikel dat hun passages kort worden bewaard en daarna verdwijnen, en dat alleen bij een van de twee genoemde doelen in het bestand mag worden gekeken. Voor de verdediging is het een concreet toetsingspunt. Speelt een kentekentreffer een rol in het dossier, dan zijn de vragen: was er een schriftelijk bevel van de officier van justitie, bevat het de voorgeschreven gegevens, is bij een mondeling bevel binnen drie dagen alsnog op schrift gesteld, en valt de raadpleging binnen een van de twee toegestane doelen? Ontbreekt een schakel, dan mist de raadpleging haar grondslag en kan dat op de terechtzitting aan de orde worden gesteld.