Artikel 140a Sv: Instemming van het College bij ingrijpende opsporingsafspraken

Sommige beslissingen in het opsporingsonderzoek zijn zo ingrijpend dat de officier van justitie ze niet alleen mag nemen. Dit artikel wijst die gevallen aan en legt er een extra slot op: het College van procureurs-generaal moet er vooraf en schriftelijk mee instemmen. Dat geldt niet alleen voor de beslissing zelf, maar ook voor een wijziging of een verlenging ervan.

Om welke beslissingen het gaat

Het gaat om drie soorten beslissingen. De eerste is een bevel op grond van artikel 126ff Sv. Dat artikel verplicht opsporingsambtenaren verboden voorwerpen die een gevaar opleveren voor de volksgezondheid of de veiligheid in beslag te nemen zodra zij de vindplaats kennen. Met het bevel wordt van die verplichting afgezien: de goederen worden in het belang van het onderzoek doorgelaten.

De tweede en de derde zijn overeenkomsten met burgers die als infiltrant aan de opsporing meewerken: de overeenkomsten waarop de tweede afdeling van titel VA van het Eerste Boek ziet, en de overeenkomst waarop artikel 126zu Sv ziet, die betrekking heeft op onderzoek naar terroristische misdrijven. In beide gevallen neemt iemand die geen opsporingsambtenaar is, in opdracht van de opsporing deel aan of verleent hij hulp aan een groep waarbinnen strafbare feiten worden beraamd of gepleegd. Een gewone informant die alleen informatie doorgeeft, valt hier niet onder.

Waarom er een extra slot op zit

Deze beslissingen dragen bijzondere risico's. Wordt van inbeslagneming afgezien, dan blijven verboden en gevaarlijke goederen in omloop. Bij inzet van een burger is er iemand zonder ambtelijke status in een omgeving waar hij zelf in de problemen kan komen en waar de sturing door de politie beperkt is. Fouten zijn daar vaak moeilijk te herstellen.

Door de beslissing bij het hoogste orgaan van het openbaar ministerie te leggen, wordt zij op landelijk niveau afgewogen, met zicht op andere lopende onderzoeken en op de vaste lijn die daarin wordt gehanteerd.

Vooraf en schriftelijk

De wet stelt twee vormeisen die elkaar versterken. Vooraf betekent dat instemming achteraf niet volstaat: is zij niet gegeven voordat werd gehandeld, dan is niet aan het voorschrift voldaan. Schriftelijk betekent dat achteraf controleerbaar is wie waarmee heeft ingestemd en waarvoor precies. Ook een wijziging of verlenging vraagt om dezelfde instemming; wat eenmaal is toegestaan, mag niet stilzwijgend worden opgerekt.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een handelsnetwerk is een burger op grond van een overeenkomst als infiltrant in dat netwerk actief. Het onderzoek duurt langer dan gedacht en het openbaar ministerie wil de afspraak verlengen en iets aanpassen. Ook daarvoor moet het College opnieuw vooraf en schriftelijk instemmen.

In de praktijk

Voor de verdediging is dit een concreet controlepunt. Blijkt uit het dossier dat een van deze methoden is gebruikt, dan hoort daarbij te blijken dat de vereiste instemming er was en waarvoor zij is gegeven. Ontbreekt dat of is de instemming pas achteraf gegeven, dan kan uw advocaat dat op de zitting aan de orde stellen; de rechter beoordeelt dan of er een vormfout is en welk gevolg daaraan moet worden verbonden.