- In geval van verdenking van een misdrijf kan de officier van justitie in het belang van het onderzoek bevelen dat een opsporingsambtenaar als bedoeld in de artikelen 141, onderdelen, b, c en d, en 142, zonder dat kenbaar is dat hij optreedt als opsporingsambtenaar, stelselmatig informatie inwint over de verdachte.
- Het bevel wordt gegeven voor een periode van ten hoogste drie maanden. De geldigheidsduur kan telkens voor een periode van ten hoogste drie maanden worden verlengd.
- Het bevel tot het inwinnen van informatie is schriftelijk en vermeldt: a. het misdrijf en indien bekend de naam of anders een zo nauwkeurig mogelijke omschrijving van de verdachte; b. de feiten of omstandigheden waaruit blijkt dat de voorwaarden, bedoeld in het eerste lid, zijn vervuld; c. de wijze waarop aan het bevel uitvoering wordt gegeven, en d. de geldigheidsduur van het bevel.
- Bij algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld ten aanzien van de eisen van bekwaamheid waaraan de opsporingsambtenaar moet voldoen. Voorts worden bij algemene maatregel van bestuur regels gesteld ten aanzien van de wijze waarop de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, wordt uitgeoefend.
- Een bevel als bedoeld in het eerste lid kan ook worden gegeven aan een persoon in de openbare dienst van een vreemde staat, die voldoet aan bij algemene maatregel van bestuur te stellen eisen. Het tweede en derde lid zijn van overeenkomstige toepassing.
- Artikel 126g, zesde tot en met achtste lid, is van overeenkomstige toepassing.
←
Terug 126ij · Pseudokoop door een burger
Verder 126jj · Vastleggen en raadplegen van kentekengegevens langs de weg
→
Artikel 126j Sv: Stelselmatig inwinnen van informatie over de verdachte
Stelselmatig inwinnen van informatie over de verdachte
Wettekst
Toelichting
Deze bevoegdheid zit tussen observatie en infiltratie in. Een opsporingsambtenaar wint stelselmatig informatie in over de verdachte zonder dat kenbaar is dat hij opsporingsambtenaar is. Anders dan bij observatie kan daarbij contact met de verdachte ontstaan; anders dan bij infiltratie draait de ambtenaar niet mee in een groep waarbinnen misdrijven worden beraamd of gepleegd. Dit artikel bepaalt wanneer het mag, wie beslist en hoe lang het bevel geldt.
Wanneer het mag
De drempel is betrekkelijk laag: er moet een verdenking van een misdrijf zijn, van welke soort dan ook, en de inzet moet in het belang van het onderzoek zijn. Er is dus niet vereist dat het om een misdrijf gaat waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Dat verschil is verklaarbaar: de ambtenaar mag hier niet deelnemen aan een criminele groep en het bevel geeft geen ruimte voor het plegen van strafbare feiten.
Het bevel kan alleen worden gegeven aan een opsporingsambtenaar zoals de artikelen 141 en 142 Sv die aanwijzen. Bij algemene maatregel van bestuur zijn eisen gesteld aan de bekwaamheid van die ambtenaar en aan de manier waarop de bevoegdheid wordt uitgeoefend. Ook een ambtenaar in openbare dienst van een andere staat kan zo'n bevel krijgen, als hij aan de gestelde eisen voldoet.
Waar de grens met infiltratie ligt
Het onderscheid is niet academisch, want aan infiltratie stelt de wet veel zwaardere eisen. Bepalend is of de ambtenaar deelneemt of medewerking verleent aan een groep waarbinnen misdrijven worden beraamd of gepleegd. Blijft het bij het verzamelen van informatie over de verdachte, dan is dit artikel de grondslag. Gaat de ambtenaar in de groep meedraaien of ontstaat er ruimte voor strafbaar handelen, dan is een bevel tot infiltratie op grond van artikel 126h Sv nodig.
Wie beslist en hoe lang
De officier van justitie geeft het bevel; een rechter komt er vooraf niet aan te pas. Voor de stelselmatige inwinning van informatie mag het bevel niet meer dan drie maanden bestrijken; daarna is telkens een verlenging met opnieuw hoogstens drie maanden mogelijk. Bij elke verlenging moet opnieuw worden beoordeeld of er nog steeds een verdenking is en of de inzet nog in het belang van het onderzoek is.
Het bevel is schriftelijk en vermeldt het misdrijf, de verdachte of een zo nauwkeurig mogelijke omschrijving daarvan, de feiten en omstandigheden waaruit blijkt dat aan de voorwaarden is voldaan, de wijze van uitvoering en de geldigheidsduur. Bij dringende noodzaak mag het eerst mondeling worden gegeven, mits het binnen drie dagen op schrift staat. Zodra niet meer aan de voorwaarden wordt voldaan, moet de officier van justitie de uitvoering laten stoppen; wijzigen, aanvullen, verlengen en beëindigen gebeurt schriftelijk en met redenen omkleed.
Een voorbeeld. In een onderzoek naar een reeks oplichtingen krijgt een opsporingsambtenaar het bevel gedurende drie maanden stelselmatig informatie over een verdachte in te winnen. Wordt hem gaandeweg gevraagd toe te treden tot het samenwerkingsverband dat de oplichtingen pleegt, dan houdt dit bevel op te volstaan en moet de officier van justitie beoordelen of aan de zwaardere eisen voor infiltratie is voldaan.
In de praktijk
Voor de verdachte komt deze bevoegdheid vaak pas in beeld bij het lezen van het dossier. Belangrijk is dan of er een geldig bevel lag, wat de periode was en of het feitelijke optreden binnen de grenzen daarvan bleef. Wat de opsporingsambtenaar heeft waargenomen, wordt vastgelegd in een proces-verbaal dat aan het dossier wordt toegevoegd. Meent de verdediging dat de bevoegdheid is overschreden, dan kan zij dat op de terechtzitting opwerpen; artikel 359a Sv bepaalt wat de rechter daaraan kan verbinden.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag een undercoveragent informatie inwinnen bij een vastzittende verdachte?
De Hoge Raad beslist dat deze bepaling een voldoende duidelijke en voorzienbare wettelijke grondslag geeft voor het inwinnen van informatie door een opsporingsambtenaar die onder een andere identiteit in de omgeving van de verdachte verkeert en, met misbruik van diens vertrouwen, contact met hem maakt. Daaronder valt ook het inwinnen van informatie via gesprekken met de verdachte zelf, en dat is niet uitgesloten bij een verdachte die in voorlopige hechtenis zit. Omdat dan het gevaar bestaat dat de verdachte feitelijk in een verhoorsituatie komt zonder de waarborgen van een echt verhoor, mag de methode alleen worden gebruikt als de bijzondere ernst van het misdrijf dat rechtvaardigt en andere opsporingswijzen redelijkerwijs ontbreken. Zijn de verklaringen toch in strijd met zijn verklaringsvrijheid verkregen, dan past in de regel alleen uitsluiting van die verklaringen als bewijs. De Hoge Raad vernietigde de uitspraak en verwees de zaak.
-
Wanneer tast undercoveroptreden de verklaringsvrijheid aan?
De Hoge Raad breidt zijn maatstaf over de verklaringsvrijheid uit naar het geval waarin opsporingsambtenaren, zonder zich als zodanig kenbaar te maken, binnen een gefingeerde criminele organisatie het vertrouwen van een verdachte winnen en hem voordelen voorhouden als hij bekent. Ook dan moet de rechter beoordelen of de verklaring niet is verkregen in strijd met de vrijheid om te verklaren die in artikel 29 lid 1 Sv tot uitdrukking komt. Daarbij zijn onder meer van belang het verloop van het traject, de eerder ingenomen proceshouding, de uitgeoefende psychische druk, de mate van misleiding, de bemoeienis van de opsporingsambtenaren met de inhoud van de verklaring en de in het vooruitzicht gestelde gevolgen; een voldoende nauwkeurige verslaglegging is daarvoor onmisbaar. De uitspraak werd vernietigd en de zaak verwezen.
-
Weegt de kwetsbaarheid van de verdachte mee bij undercoverinzet?
De Hoge Raad vult zijn maatstaf aan: bij de vraag of een verklaring in strijd met de verklaringsvrijheid is afgelegd, kan ook de persoon van de verdachte van belang zijn, bijvoorbeeld bij een jeugdige verdachte of een verdachte met een psychische stoornis of verstandelijke beperking. Die persoon telt vooral mee bij de beoordeling van de druk die van het optreden van de niet als zodanig kenbare opsporingsambtenaar kan zijn uitgegaan en van de mate waarin dat optreden tot de verklaringen heeft geleid. Omdat het hof daaraan te weinig aandacht had besteed bij een als kwetsbaar aangemerkte verdachte die zich herhaald op haar zwijgrecht beriep en direct na een onderbreking van het politieverhoor op de luchtplaats werd bevraagd, vernietigde de Hoge Raad de uitspraak en wees hij de zaak terug.
-
Wat is pseudo-dienstverlening?
De Hoge Raad legt uit dat pseudo-dienstverlening in de regel gaat om een gedraging van een opsporingsambtenaar waarmee het begaan van een strafbaar feit wordt gemakkelijker gemaakt, zoals het aanbieden van een loods. Dat onderscheidt deze bevoegdheid van het stelselmatig inwinnen van informatie, waarbij juist niet wordt meegedaan aan het plegen of beramen van strafbare feiten. Het oordeel dat een opsporingsambtenaar die zich in de kern afwachtend als tussenpersoon opstelde geen pseudo-dienstverlener was, blijft in stand; dat de politie zelf van een pseudodienstverleningstraject sprak, bindt de rechter niet. Het beroep werd verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.