- Bij personen met bevoegdheid tot verschooning, als bedoeld bij de artikelen 218 en 218a, worden, tenzij met hunne toestemming, niet in beslag genomen brieven of andere geschriften, tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt. De rechter-commissaris is bevoegd ter zake te beslissen.
- Indien de persoon met bevoegdheid tot verschoning bezwaar maakt tegen de inbeslagneming van brieven of andere geschriften omdat zijn plicht tot geheimhouding zich daartoe uitstrekt, wordt niet tot kennisneming overgegaan dan nadat de rechter-commissaris daarover heeft bepaald.
- De rechter-commissaris die beslist dat inbeslagneming is toegestaan, deelt de persoon met bevoegdheid tot verschoning mede dat tegen zijn beslissing beklag open staat bij het gerecht in feitelijke aanleg waarvoor de zaak wordt vervolgd en tevens dat niet tot kennisneming wordt overgegaan dan nadat onherroepelijk over het beklag is beslist.
- Tegen de beschikking van de rechter-commissaris kan de persoon met bevoegdheid tot verschoning binnen veertien dagen na de betekening daarvan een klaagschrift indienen bij het gerecht in feitelijke aanleg waarvoor de zaak wordt vervolgd. Artikel 552a is van toepassing.
- Een doorzoeking vindt bij zodanige personen, tenzij met hun toestemming, alleen plaats voor zover het zonder schending van het stands-, beroeps- of ambtsgeheim kan geschieden, en strekt zich niet uit tot andere brieven of geschriften dan die welke het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan gediend hebben.
- De rechter-commissaris kan zich bij de beoordeling van de aannemelijkheid van het beroep van de verschoningsgerechtigde op zijn geheimhoudingsplicht laten voorlichten door een vertegenwoordiger van de beroepsgroep waartoe de verschoningsgerechtigde behoort.
←
Terug 97 · Doorzoeking van een woning bij dringende noodzaak
Verder 99 · De bewoner horen voordat in een woning beslag wordt gelegd
→
Artikel 98 Sv: Inbeslagneming bij geheimhouders en hun verschoningsrecht
Inbeslagneming bij geheimhouders en hun verschoningsrecht
Wettekst
Toelichting
Wie zich tot een advocaat, arts, notaris of geestelijke wendt, moet erop kunnen vertrouwen dat wat hij vertelt daar blijft. Dit artikel beschermt dat vertrouwen tegen strafvorderlijk optreden: brieven en andere stukken waarop de geheimhoudingsplicht rust, worden bij deze personen niet in beslag genomen, tenzij zij daarmee instemmen. Absoluut is die bescherming niet. Stukken die zelf voorwerp van het strafbare feit zijn of die bij het begaan ervan zijn gebruikt, vallen erbuiten, en in zeer uitzonderlijke gevallen kan het belang van de waarheidsvinding zwaarder wegen.
Voor wie de bescherming geldt
Het gaat om de personen met verschoningsrecht die in de artikelen 218 en 218a Sv worden genoemd. De eerste groep bestaat uit beroepsbeoefenaren die uit hoofde van hun stand, beroep of ambt tot geheimhouding verplicht zijn, zoals advocaten, artsen, notarissen en geestelijken. Daarnaast staan journalisten en publicisten: zij hoeven niet prijs te geven van wie zij gegevens kregen die aan hen ter openbaarmaking zijn verstrekt, al kan de rechter-commissaris dat beroep afwijzen als het zwijgen een zwaarder wegend maatschappelijk belang onevenredig zou schaden. Het recht komt de geheimhouder zelf toe, in het belang van wie zich tot hem wendt; alleen hij kan er afstand van doen door toestemming te geven.
Wie beslist
De rechter-commissaris beslist of stukken onder het geheim vallen. Maakt de geheimhouder bezwaar tegen inbeslagneming omdat zijn geheimhoudingsplicht zich daarover uitstrekt, dan mag niemand van de inhoud kennisnemen voordat de rechter-commissaris daarover heeft beslist. Het stuk gaat dus verzegeld naar de rechter-commissaris; de zaaksofficier en het onderzoeksteam blijven er af. Om te beoordelen of het beroep op het geheim aannemelijk is, kan de rechter-commissaris zich laten voorlichten door een vertegenwoordiger van de beroepsgroep.
Beklag en de veertien dagen
Beslist de rechter-commissaris dat inbeslagneming toch is toegestaan, dan moet hij de geheimhouder twee dingen meedelen: dat daartegen beklag openstaat bij het gerecht waar de zaak wordt vervolgd, en dat er niet van de inhoud wordt kennisgenomen zolang over dat beklag niet onherroepelijk is beslist. Het klaagschrift wordt ingediend binnen veertien dagen na de betekening van de beschikking; de klachtprocedure van artikel 552a Sv is daarop van toepassing.
Doorzoeking bij een geheimhouder
Een doorzoeking bij zulke personen mag alleen zonder hun toestemming plaatsvinden voor zover dat kan zonder het stands-, beroeps- of ambtsgeheim te schenden. Bovendien reikt zo'n doorzoeking niet verder dan brieven en geschriften die zelf voorwerp van het strafbare feit zijn of die aan het begaan ervan hebben bijgedragen. De geheimhouder is dus geen doorgeefluik voor het dossier van zijn cliënt.
Een voorbeeld. Bij een onderzoek naar fraude wil het openbaar ministerie de administratie van een notaris hebben. De notaris beroept zich op zijn geheimhoudingsplicht. De stukken worden verzegeld en de rechter-commissaris beoordeelt, zo nodig na advies vanuit de beroepsgroep, welke stukken onder het geheim vallen en welke niet. Pas als daar onherroepelijk over is beslist, mag het onderzoeksteam de vrijgegeven stukken bekijken.
In de praktijk
Bent u cliënt of patiënt, dan hoeft u zelf niets te doen: uw advocaat of arts bewaakt het geheim. Bent u de geheimhouder, meld uw bezwaar dan meteen en laat vastleggen dat er nog niet van de inhoud mag worden kennisgenomen. Let op de termijn van veertien dagen, want die is kort. De regeling van dit artikel werkt door bij de rechter-commissaris die zelf in beslag neemt of doorzoekt: artikel 104 Sv en artikel 110 Sv verklaren haar van toepassing.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer moet het verschoningsrecht wijken voor de waarheidsvinding?
Aan het verschoningsrecht ligt ten grondslag dat het belang dat de waarheid in rechte aan het licht komt, wijkt voor het belang dat ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking om bijstand en advies kan wenden tot een geheimhouder. Dat recht is niet absoluut: er zijn zeer uitzonderlijke omstandigheden denkbaar waarin het belang van de waarheidsvinding voorgaat, en voor het oordeel dat die zich voordoen gelden zware motiveringseisen. Beslissend voor het gewicht van de waarheidsvinding is of de gegevens redelijkerwijs in zo direct verband staan met het vermoedelijke strafbare feit dat zij de waarheid aan het licht kunnen brengen. Stukken die via openbare registers kunnen worden opgevraagd vallen als zodanig niet onder het verschoningsrecht, tenzij zij deel uitmaken van andere stukken die dat wel doen. Het beroep van de klager is niet-ontvankelijk en het beroep van het openbaar ministerie wordt verworpen.
-
Wie beslist over verschoningsrecht bij grote hoeveelheden gegevens?
Voert iemand bij wie beslag is gelegd aan dat een geheimhouder zich op zijn verschoningsrecht kan beroepen, dan is de rechter-commissaris bevoegd daarover te beslissen; hij stelt de geheimhouder in de gelegenheid zich uit te laten, en diens standpunt dat kennisneming het beroepsgeheim zou schenden moet worden geëerbiedigd, tenzij daarover redelijkerwijs geen twijfel kan bestaan dat het onjuist is. Gaat het om een grote hoeveelheid digitale gegevens die mogelijk bij vele onbekende geheimhouders horen, dan ligt het volgens de Hoge Raad voor de hand dat het materiaal onder leiding van de rechter-commissaris wordt geschift, bijvoorbeeld met een lijst zoektermen, waarbij hij een gezaghebbend lid van de beroepsgroep of een andere deskundige betrekt en het onderzoek zo inricht dat het verschoningsrecht niet kan worden geschonden. Beslist hij dat inbeslagneming is toegestaan, dan moet worden gehandeld zoals het derde lid voorschrijft. Het beroep wordt verworpen.
-
Geldt het verschoningsrecht ook voor stukken bij de client?
De Hoge Raad overweegt dat het verschoningsrecht bij het vastleggen van gegevens op grond van art. 125i Sv op dezelfde wijze moet worden gerespecteerd als bij inbeslagneming, omdat art. 98 Sv van overeenkomstige toepassing is. Daarbij maakt het niet uit of de stukken of gegevens zich bij de verschoningsgerechtigde zelf bevinden of bij zijn client. Het is eerst de rechter-commissaris die over een beroep op het verschoningsrecht beslist; tegen die beslissing staat beklag open. De beschikking werd vernietigd, de zaak teruggewezen en de stukken in handen van de rechter-commissaris gesteld.
-
Hoe werkt een afgeleid verschoningsrecht bij een uitleveringsbevel?
Schakelt een geheimhouder voor zijn taak een deskundige in die daarvoor kennis moet nemen van gegevens waarover zijn geheimhoudingsplicht zich uitstrekt, dan is in zoverre een uitbreiding van die plicht en van het verschoningsrecht geboden. Het oordeel of stukken en gegevens object van dat afgeleide verschoningsrecht zijn, komt volgens de Hoge Raad in beginsel toe aan degene van wie het recht is afgeleid. Dat betekent niet dat de afgeleid gerechtigde pas hoeft uit te leveren nadat hij die persoon heeft geraadpleegd: hij moet de gevorderde stukken en gegevens uitleveren, waarna de rechter-commissaris de geheimhouder in de gelegenheid stelt zich uit te laten en beslist. Beslist hij dat inbeslagneming is toegestaan, dan wordt zijn beschikking betekend met de mededeling dat binnen veertien dagen beklag mogelijk is en dat van de stukken niet wordt kennisgenomen voordat daarover onherroepelijk is beslist. De beschikking wordt gedeeltelijk vernietigd en de zaak gaat terug.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.