Artikel 146a Sv: Wie hulpofficier van justitie is

Het wetboek legt een aantal beslissingen niet bij de gewone opsporingsambtenaar, maar bij de hulpofficier van justitie, meestal naast de officier van justitie. Dat is een politieambtenaar of vergelijkbare functionaris met een bijzondere positie: hij toetst wat collega's willen doen en neemt zelf beslissingen die dieper ingrijpen. Dit artikel zegt wie die hoedanigheid heeft.

De aangewezen functionarissen

• Politieambtenaren die daartoe door de minister zijn aangewezen en zijn aangesteld voor de uitvoering van de politietaak.
• Officieren van de Koninklijke marechaussee, en de onderofficieren die daartoe door de minister zijn aangewezen in overeenstemming met de minister van Defensie.
• Aangewezen opsporingsambtenaren van de bijzondere opsporingsdiensten en aangewezen buitengewone opsporingsambtenaren.

De hoedanigheid geldt alleen daar en binnen de grenzen waarbinnen zij bevoegd zijn tot opsporing. Buiten dat gebied is iemand dus ook geen hulpofficier.

Waarom deze tussenlaag bestaat

De hulpofficier is een ingebouwd controlemoment. Voor sommige ingrepen is het te zwaar om steeds de officier van justitie te bellen, maar te licht om de beslissing bij de dienstdoende agent te laten. De hulpofficier staat dichtbij, maar niet middenin het onderzoek, en kijkt met enige afstand of de wettelijke voorwaarden zijn vervuld.

De bekendste beslissing is de inverzekeringstelling: op grond van artikel 57 Sv kan de officier van justitie of de hulpofficier bevelen dat een verdachte na het ophouden voor onderzoek nog langer op het bureau blijft. In de praktijk is het meestal de hulpofficier die dat doet. Voordat hij beslist, moet hij de verdachte horen. Ook op andere plaatsen in het wetboek is zijn machtiging of aanwezigheid vereist voordat een bevoegdheid mag worden ingezet.

Wat dit voor de verdachte betekent

Als u bent aangehouden, is de hulpofficier de eerste functionaris die uw zaak met enige afstand beoordeelt. Hij hoort u en beslist of vrijheidsbeneming echt nodig is. Dat gesprek is geen verhoor over het feit; het gaat over de vraag of u langer vast moet blijven. U kunt daarbij naar voren brengen wat voor die beslissing van belang is, zoals uw persoonlijke omstandigheden: de zorg voor kinderen of medicijnen die u nodig hebt.

Een voorbeeld. Iemand wordt 's avonds aangehouden voor een vechtpartij. De verhorende agenten willen hem in verzekering stellen. De hulpofficier hoort hem, ziet dat de identiteit vaststaat en dat het onderzoek verder geen vrijheidsbeneming vergt, en laat hem met een oproep voor een later verhoor gaan.

In de praktijk

Noteer wie u als hulpofficier heeft gehoord en wat u hem hebt verteld; dat komt in het dossier terecht. Vraag altijd om een advocaat voordat u inhoudelijk wordt verhoord. Meent u dat er geen grond was voor de vrijheidsbeneming, dan kan uw advocaat dat bij de volgende stap aan de orde stellen, bij de rechter-commissaris die de rechtmatigheid van de vrijheidsbeneming toetst.