Artikel 126zja Sv: Vordering tot het bewaren van gegevens die dreigen te verdwijnen

Gegevens in computersystemen kunnen snel verdwijnen: ze worden overschreven, gewist of gewijzigd voordat het onderzoek zover is dat ze kunnen worden opgevraagd. Dit artikel biedt daarvoor een tussenstap. De officier van justitie kan vorderen dat bepaalde gegevens worden bewaard en beschikbaar gehouden, zodat ze er nog zijn wanneer later langs de gewone weg om verstrekking wordt gevraagd.

Bewaren is nog geen verstrekken

Het is belangrijk die twee uit elkaar te houden. Deze vordering verplicht alleen tot vasthouden, niet tot afgeven. Wie de vordering krijgt, hoeft de gegevens niet aan de politie of het openbaar ministerie te geven en hoeft er ook niet in te kijken. Wil het openbaar ministerie de gegevens werkelijk hebben, dan is daarvoor een van de vorderingen nodig die de wet verder in deze titel regelt, met de voorwaarden die daarbij horen.

De voorwaarden

Er moeten aanwijzingen zijn van een terroristisch misdrijf en het belang van het onderzoek moet de vordering dringend vorderen. Daarnaast stelt de wet twee inhoudelijke eisen. De gegevens moeten op het moment van de vordering al zijn opgeslagen in een geautomatiseerd werk, en er moet redelijkerwijs van kunnen worden uitgegaan dat zij bijzonder kwetsbaar zijn voor verlies of wijziging. Gaat het om gegevens die stabiel worden bewaard, dan is er voor deze noodgreep geen grond.

De vordering gaat naar iemand van wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat hij toegang tot die gegevens heeft. Dat is doorgaans de beheerder van het systeem of de dienstverlener waar de gegevens staan.

Ten hoogste negentig dagen

De bewaarplicht duurt ten hoogste negentig dagen. Die termijn kan één keer worden verlengd met opnieuw ten hoogste negentig dagen, zodat de verplichting in het uiterste geval honderdtachtig dagen loopt. Het is een periode om het onderzoek de gelegenheid te geven te beslissen of en hoe de gegevens worden opgevraagd, geen manier om gegevens onbeperkt vast te houden. Daarna vervalt de verplichting.

De verdachte valt erbuiten

De wet sluit één geadresseerde uitdrukkelijk uit: de vordering kan niet tot de verdachte worden gericht. Dat sluit aan bij het uitgangspunt dat hij niet hoeft mee te werken aan het onderzoek tegen hemzelf. Krijgt iemand die als verdachte is aangemerkt toch zo'n vordering, dan berust die niet op dit artikel.

Het tweede lid verklaart bepalingen uit de gewone bewaarregeling van overeenkomstige toepassing, onder meer over de vorm van de vordering en over de vastlegging ervan.

Een voorbeeld. In een onderzoek blijkt dat bij een dienstverlener gegevens staan die na korte tijd automatisch worden overschreven. De officier van justitie vordert dat die gegevens worden bewaard. De dienstverlener zet ze apart en houdt ze beschikbaar. Wil het openbaar ministerie ze daarna ook inzien, dan moet daarvoor alsnog een vordering tot verstrekking komen.

In de praktijk

Voor bedrijven en beheerders betekent zo'n vordering: niets weggooien, niets wijzigen, maar ook niets afgeven zolang daarom niet apart is gevraagd. Leg vast wat is veiliggesteld en wanneer, want die vastlegging bepaalt later mede de waarde van het materiaal.

Voor de verdediging is dit een controlepunt in de tijdlijn. Wanneer is bewaard, wanneer is gevorderd en wanneer is verstrekt? Ligt tussen bewaren en verstrekken een periode die langer is dan de wet toestaat, of is de vordering gericht tot iemand die op dat moment al verdachte was, dan is dat een vraag voor de terechtzitting.