Artikel 236 Sv: Geheimhouding opleggen aan de deskundige

Een deskundige die in een strafzaak onderzoek doet, krijgt gegevens onder ogen die niet voor buitenstaanders bestemd zijn: stukken uit een lopend onderzoek, medische informatie, gegevens over slachtoffers en getuigen. Dit korte artikel geeft de rechter-commissaris de bevoegdheid hem daarover geheimhouding op te leggen.

Waarom dit nodig kan zijn

Twee belangen komen hier samen. Het eerste is het onderzoeksbelang: informatie die naar buiten komt, kan onderzoek doorkruisen zolang de zaak nog loopt. Het tweede is de bescherming van de mensen over wie het gaat. Een deskundige ziet vaak gevoelige gegevens die met de vraagstelling weinig te maken hebben maar wel in de stukken zitten.

Wie beslist en wanneer

De beslissing is aan de rechter-commissaris, en het is een bevoegdheid en geen verplichting. De wet noemt hier geen voorwaarden en geen termijn; de rechter-commissaris weegt zelf of geheimhouding in deze zaak nodig is. Dat past bij zijn positie: hij heeft de deskundige benoemd en overziet wat er in het onderzoek speelt.

Wat het voor de deskundige betekent

Wie geheimhouding krijgt opgelegd, mag wat hij in het kader van zijn opdracht verneemt niet met derden delen. Rapporteren aan de rechter-commissaris blijft natuurlijk gewoon zijn opdracht, en dat rapport gaat via die weg naar de officier van justitie en de verdachte. Vrijblijvend is de verplichting niet: het Wetboek van Strafrecht stelt het schenden van een geheim strafbaar, zowel wanneer iemand dat uit hoofde van zijn ambt of beroep moet bewaren als wanneer de geheimhouding uit een wettelijk voorschrift voortvloeit. Een geheimhouding die op dit artikel wordt opgelegd, valt onder die tweede grond, ook als de deskundige zelf geen beroepsgeheim heeft.

Een voorbeeld. Een gedragsdeskundige onderzoekt een verdachte en beschikt daarvoor over het dossier, met daarin verklaringen van slachtoffers. De rechter-commissaris legt hem geheimhouding op. De deskundige rapporteert over de vragen die hem zijn gesteld, maar mag wat hij verder uit het dossier heeft opgemaakt niet buiten de zaak brengen, bijvoorbeeld niet in een publicatie of op een studiedag.

In de praktijk

Voor de verdachte, het slachtoffer en getuigen is dit een stille maar praktische bescherming: hun gegevens blijven binnen de zaak, ook als een externe partij bij het onderzoek wordt betrokken. Voor de verdediging is van belang dat geheimhouding aan de deskundige niets afdoet aan haar eigen recht op het rapport; dat recht volgt uit artikel 230 Sv en staat hier los van.

Wie als deskundige met een dergelijke opdracht te maken krijgt, doet er goed aan bij de rechter-commissaris na te vragen hoe ver de opgelegde geheimhouding reikt, bijvoorbeeld ten opzichte van collega's die aan hetzelfde onderzoek meewerken. Dat is een vraag die beter vooraf dan achteraf wordt gesteld.