Artikel 149b Sv: Stukken buiten het dossier houden met machtiging van de rechter-commissaris

De hoofdregel is dat alles wat voor de beslissingen van de rechter van belang kan zijn in het dossier komt. Dit artikel geeft daarop de enige uitzondering: de officier van justitie kan bepaalde stukken of delen daarvan buiten het dossier houden. Hij mag dat niet zelf beslissen; daarvoor is een schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris nodig.

De belangen die dit kunnen rechtvaardigen

De officier van justitie moet het noodzakelijk achten met het oog op de belangen die artikel 187d Sv, eerste lid, noemt. Dat zijn er drie: dat een getuige ernstige overlast ondervindt of ernstig wordt belemmerd in zijn ambt of beroep, dat een zwaarwegend opsporingsbelang wordt geschaad, en dat het belang van de staatsveiligheid wordt geschaad.

Buiten die drie gronden is er geen ruimte. Ongemak voor het openbaar ministerie, of de wens een stuk niet in de openbaarheid te laten komen omdat het slecht uitkomt, is dus geen grond.

De rechter-commissaris beslist

De officier van justitie vordert de machtiging bij de rechter-commissaris, die haar schriftelijk verleent of weigert. Zo wordt de beslissing genomen door een onafhankelijke rechter die de stukken zelf kan bekijken, en niet door de partij die belang heeft bij het onthouden ervan.

Belangrijk is dat de vordering en de beslissing daarop bij de processtukken worden gevoegd. De verdediging ziet dus wél dat er iets buiten het dossier is gehouden en op wiens gezag, ook al kent zij de inhoud niet. Daarnaast maakt de officier van justitie een proces-verbaal op over de toepassing van deze bevoegdheid en, voor zover die belangen dat toelaten, over de redenen daarvoor. Ook dat komt bij de stukken.

De stukken worden bewaard

Zolang de zaak niet is geëindigd, bewaart de officier van justitie de stukken die buiten het dossier zijn gebleven. Ze worden dus niet vernietigd. Dat is een wezenlijke waarborg: als later blijkt dat voeging alsnog nodig is, bestaan de stukken nog en kan de rechter daarover beslissen.

Een voorbeeld. In een onderzoek is informatie gebruikt die herleidbaar is tot een persoon die daardoor in gevaar zou komen. De officier van justitie vraagt en krijgt machtiging bepaalde passages niet te voegen. In het dossier zit vervolgens de vordering, de beslissing van de rechter-commissaris en een proces-verbaal waarin staat dát dit is gebeurd.

In de praktijk

Ziet u in het dossier een vordering en machtiging op grond van dit artikel, neem dat dan serieus door met uw advocaat. Hij kan de zittingsrechter vragen te beoordelen of de stukken alsnog gevoegd moeten worden of dat het onthouden ervan gevolgen moet hebben voor de zaak. Ontbreekt in het dossier elk spoor van zo'n beslissing terwijl er wel aanwijzingen zijn dat er stukken zijn achtergebleven, dan is dat op zichzelf een punt om aan de rechter voor te leggen.