Artikel 509h Sv: Aanhouding van een ter beschikking gestelde voor overbrenging

Beslissingen over terbeschikkingstelling moeten ook kunnen worden uitgevoerd als de betrokkene zich niet meldt. Dit artikel geeft daarvoor de bevoegdheid: in een aantal omschreven gevallen kan een ter beschikking gestelde worden aangehouden, en daarna wordt hij zonder uitstel naar een aangewezen instelling gebracht. Het gaat dus niet om een aanhouding wegens een nieuwe verdenking, maar om het feitelijk uitvoeren van een al genomen beslissing.

In welke gevallen dit mag

De wet noemt de situaties uitputtend. Aanhouding is mogelijk als tegen de betrokkene een bevel tot opname ter observatie is gegeven zoals geregeld in artikel 509g Sv, als na beëindiging van zijn proefverlof is bevolen dat zijn verpleging van overheidswege wordt hervat, of als op grond van het Wetboek van Strafrecht alsnog verpleging van overheidswege is bevolen. Die beslissing moet er dus steeds al liggen; buiten die gevallen biedt dit artikel geen grondslag.

Wie het bevel geeft

Het bevel komt van de officier van justitie of van een hulpofficier van justitie. Bepalend is niet waar de zaak destijds is behandeld, maar waar de betrokkene feitelijk verblijft: de officier of hulpofficier in dat arrondissement is bevoegd. Dat is praktisch, want een ter beschikking gestelde kan inmiddels ergens anders wonen dan waar de rechter indertijd besliste. De aanhouding zelf wordt uitgevoerd door de politie.

Wat er na de aanhouding gebeurt

Na de aanhouding wordt de betrokkene onverwijld overgebracht naar een instelling die door de minister is aangewezen. Dat woord onverwijld is hier het scharnier: het verblijf in een politiecel is niet de bedoeling en mag niet langer duren dan nodig is om het vervoer te regelen. De aanhouding is een tussenstap, geen zelfstandige vrijheidsbeneming die op zichzelf voortduurt.

Een voorbeeld. De rechter heeft bevolen dat een ter beschikking gestelde ter observatie wordt opgenomen, maar hij komt op de afgesproken dag niet naar de kliniek en reageert niet op oproepen. De officier van justitie in het arrondissement waar hij woont geeft opdracht hem aan te houden. Nog dezelfde dag wordt hij naar de aangewezen instelling gebracht, waar de observatie alsnog begint.

Rechtsbescherming

Dit artikel schept geen nieuwe grond voor de maatregel zelf. De vraag of verpleging of observatie terecht is bevolen, hoort thuis bij de rechter die daarover beslist; daar geldt dat de betrokkene en zijn advocaat worden gehoord. Wat hier kan worden aangevoerd is beperkter: bestond een van de genoemde gevallen wel, en is de betrokkene daadwerkelijk zonder uitstel naar de instelling gebracht? Een advocaat kan dat toetsen aan de hand van de stukken.

In de praktijk

Voor de ter beschikking gestelde is de boodschap dat een beslissing over zijn verpleging niet vrijblijvend is: niet verschijnen leidt niet tot uitstel maar tot aanhouding. Voor familie is van belang dat de betrokkene na de aanhouding niet in het strafrechtelijke circuit blijft hangen maar naar een instelling gaat. Wie merkt dat iemand de weg kwijt is en dreigt niet te verschijnen, doet er verstandig aan tijdig contact op te nemen met de reclassering of de advocaat.