Artikel 36b Sv: Betekening, toezending of mondelinge mededeling

Een mededeling in een strafzaak kan een verdachte op drie manieren bereiken: door betekening, door toezending of doordat zij mondeling wordt gedaan. Dit artikel omschrijft die drie vormen en bepaalt hoe elk daarvan feitelijk verloopt. Welke vorm in een bepaald geval moet worden gebruikt, volgt uit artikel 36c Sv en uit de bijzondere bepalingen elders in dit wetboek.

Betekening: uitreiken of elektronisch overdragen

Betekening is de zwaarste vorm. Het stuk wordt overhandigd of langs elektronische weg overgedragen, telkens op de manier die de wet daarvoor voorschrijft. Aan een betekening worden strenge eisen gesteld, omdat er belangrijke gevolgen aan hangen: van de betekening van de dagvaarding hangt af of de zitting kan doorgaan als de verdachte niet komt opdagen, en vanaf de betekening van sommige beslissingen gaan termijnen lopen.

Lukt de elektronische route niet, of niet binnen redelijke tijd, dan valt het openbaar ministerie terug op de gewone weg en wordt het stuk alsnog uitgereikt. De digitale variant vervangt de papieren dus niet; zij komt ernaast te staan.

Toezending: gewone of aangetekende post, of digitaal

Toezending is de lichtere vorm: het stuk gaat als gewone of aangetekende brief de deur uit, bezorgd door een postvervoerbedrijf of door een dienst die daarvoor is aangewezen. Ook toezending kan langs elektronische weg gebeuren, op de wijze die in of op grond van een algemene maatregel van bestuur is bepaald. Bij toezending hoeft niet te worden vastgelegd dat de brief daadwerkelijk in handen van de geadresseerde is gekomen; dat verschil met betekening is wezenlijk.

De mondelinge mededeling

Soms schrijft de wet voor dat iets ter plekke wordt meegedeeld, bijvoorbeeld doordat een beslissing wordt voorgehouden. Zo'n mondelinge mededeling moet zo snel mogelijk op papier worden gezet, in een proces-verbaal of op andere schriftelijke wijze. Zo blijft controleerbaar wat precies is gezegd en wanneer. Artikel 36h Sv bepaalt welke gegevens die vastlegging in elk geval moet bevatten.

Een voorbeeld. Iemand hoort na een zitting van de rechter dat hij binnen een bepaalde termijn hoger beroep kan instellen. Die mededeling telt pas mee als zij ook schriftelijk is vastgelegd. Is dat niet gebeurd, dan kan later niet worden aangetoond dat de betrokkene op dat moment is gewezen op zijn mogelijkheid om beroep in te stellen.

Waarom het onderscheid uitmaakt

De drie vormen verschillen in bewijskracht. Bij een betekening wordt vastgelegd wie het stuk kreeg, waar en wanneer, en die vastlegging vormt de basis waarop de rechter later beoordeelt of alles goed is verlopen. Bij toezending bestaat die zekerheid niet. De wet keert het daarom om: betekening is voorbehouden aan de gevallen die de wet aanwijst, en in alle overige gevallen wordt een mededeling toegezonden, tenzij de wet voorschrijft dat zij mondeling wordt gedaan.

In de praktijk

Wie post krijgt over een strafzaak, kan aan de vorm vaak al zien hoe belangrijk het stuk is. Een dagvaarding komt via betekening en wordt in beginsel overhandigd of aantoonbaar aangeboden; een gewone informatiebrief valt meestal onder toezending. Is er iets misgegaan bij de uitreiking, dan is dat een punt dat op de zitting aan de orde kan worden gesteld: artikel 36n Sv geeft de rechter de mogelijkheid om een betekening ongeldig te verklaren of de zaak aan te houden.