Artikel 180 Sv: Waken tegen vertraging van het opsporingsonderzoek

Een strafzaak die maar blijft liggen, is voor iedereen slecht: de verdachte blijft in onzekerheid, het slachtoffer wacht, en bewijs wordt met de maand minder betrouwbaar. Dit artikel geeft de rechter-commissaris uitdrukkelijk de taak te waken tegen nodeloze vertraging van het opsporingsonderzoek, en geeft hem middelen om daar iets aan te doen.

Wie de voortgang kan laten toetsen

De rechter-commissaris kan de voortgang beoordelen op verzoek van de verdachte of zijn raadsman. Verricht hij in de zaak al onderzoekshandelingen op grond van de artikelen 181 tot en met 183 Sv, dan mag hij dat ook uit eigen beweging doen. Buiten dat geval is er dus een verzoek nodig: de verdediging moet aan de bel trekken.

Hoe hij dat doet

• Stukken opvragen. Hij kan zich de processtukken laten overleggen, zodat hij zelf kan zien wat er is gebeurd en wat er nog moet gebeuren.
• Partijen horen. Vindt hij dat nodig, dan hoort hij de officier van justitie en de verdachte of diens raadsman over de stand van zaken.
• Een termijn stellen. Hij kan de officier van justitie een termijn stellen waarbinnen het opsporingsonderzoek moet worden afgerond.

- De zaak voorleggen aan de rechtbank. Hij kan de zaak aan de rechtbank voorleggen met het oog op toepassing van artikel 29f Sv.

De zwaarste stap

Die laatste mogelijkheid is de meest ingrijpende. Artikel 29f Sv gaat over de verklaring dat de zaak is geëindigd: wordt een vervolging niet voortgezet, dan kan de rechter uitspreken dat het daarbij blijft. Voor de verdachte betekent dat het einde van de onzekerheid. De rechtbank kan die beslissing wel aanhouden als het openbaar ministerie aannemelijk maakt dat er alsnog verder wordt vervolgd.

Een voorbeeld. Iemand is als verdachte verhoord, zijn telefoon is meegenomen en daarna blijft het anderhalf jaar stil. Zijn advocaat vraagt de rechter-commissaris de voortgang te beoordelen. Die vraagt de stukken op, hoort beide kanten en kan de officier van justitie een termijn stellen om het onderzoek af te ronden.

Wat 'nodeloos' betekent

Niet elke wachttijd is nodeloos. Onderzoek aan gegevensdragers, een deskundigenrapport of een rechtshulpverzoek aan het buitenland kost nu eenmaal tijd. Het gaat om vertraging waarvoor geen goede reden is: een dossier dat blijft liggen, capaciteitsgebrek dat maar voortduurt, of onderzoek dat feitelijk is afgerond zonder dat er een beslissing volgt.

In de praktijk

Voor een verdachte is dit een van de weinige knoppen waaraan hij tijdens het opsporingsonderzoek zelf kan draaien. Een verzoek werkt het best als het concreet is: wanneer was het laatste onderzoek, wat ligt er nog open, en welk nadeel ondervindt hij van het wachten, bijvoorbeeld doordat zijn spullen in beslag zijn genomen of doordat zijn werk op het spel staat.

Ook voor het slachtoffer is voortgang van belang, al is de ingang van dit artikel voorbehouden aan de verdachte en de rechter-commissaris zelf. Het slachtoffer kan bij het openbaar ministerie navraag doen naar de stand van zaken en zich daarbij laten bijstaan.