Artikel 136d Sv: Wat een afgeschermde getuige is

Sommige getuigen kunnen niet zonder meer op een openbare zitting verklaren, omdat hun werk of hun wetenschap raakt aan belangen van de staat. Voor die situatie kent het wetboek de figuur van de afgeschermde getuige. Dit artikel legt alleen vast wanneer iemand die naam draagt: als de rechter hem op grond van artikel 226m Sv als zodanig heeft aangemerkt.

Een status die de rechter toekent

Net als bij de bedreigde getuige hangt alles aan een rechterlijke beslissing. Iemand is geen afgeschermde getuige omdat het openbaar ministerie hem zo noemt of omdat hij bij een dienst werkt, maar pas nadat de rechter hem die status heeft gegeven. De voorwaarden daarvoor en de manier waarop zo'n getuige wordt verhoord, staan in artikel 226m Sv en de bepalingen die daarop volgen.

Het verschil met de bedreigde getuige

De twee figuren lijken op elkaar en worden vaak door elkaar gehaald, maar ze beschermen iets anders. Bij de bedreigde getuige gaat het om de veiligheid van die persoon: zijn identiteit blijft bij het verhoor buiten beeld. Bij de afgeschermde getuige gaat het vooral om zwaarwegende belangen van de staat die zich verzetten tegen openbaarheid van wat hij weet en van de manier waarop hij dat weet.

Die verschillende grondslag verklaart waarom de wet voor elk van beide een eigen regeling heeft, met eigen voorwaarden en eigen grenzen aan het gebruik van de verklaring in de bewijsvoering.

Waarom een aparte omschrijving

De term komt op meerdere plaatsen in het wetboek terug. Door hem hier eenmaal vast te leggen, hoeft de wetgever niet telkens de hele omschrijving te herhalen en staat buiten twijfel dat overal hetzelfde is bedoeld. Dat is niet alleen wetgevingstechniek: het voorkomt dat in een concrete zaak discussie ontstaat over de vraag of iemand nu wel of niet onder de regeling valt.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een terroristisch misdrijf berust een deel van de informatie op wat een medewerker van een dienst heeft waargenomen. De verdediging wil hem als getuige horen. De rechter kan hem aanmerken als afgeschermde getuige, waarna het verhoor volgens de bijzondere regeling verloopt en de verklaring alleen onder de voorwaarden van die regeling in het dossier terechtkomt.

In de praktijk

Voor de verdachte betekent dit dat hij niet zomaar alles te horen krijgt wat achter de informatie schuilgaat. Daar staat tegenover dat het gebruik van zulke verklaringen aan strikte voorwaarden is gebonden en dat de rechter beoordeelt of dat gebruik verantwoord is. Komt u in een zaak deze term tegen, laat uw advocaat dan uitzoeken op welke grondslag de status is verleend en welke ruimte er nog is om vragen te laten stellen; dat is doorgaans de enige zinvolle route.