Artikel 2 Sv: Welke rechtbank de strafzaak mag behandelen

Dit artikel wijst aan welke rechtbank een strafzaak mag behandelen. De wet noemt daarvoor een reeks aanknopingspunten die naast elkaar staan: vaak zijn meerdere rechtbanken tegelijk bevoegd, en het openbaar ministerie kiest waar het de zaak aanbrengt. Het gaat hier niet om de vraag óf Nederland mag vervolgen, maar om de vraag welke Nederlandse rechtbank aan zet is.

De aanknopingspunten

De plaats van het feit — de rechtbank in wier rechtsgebied het strafbare feit is gepleegd. Dit is in de praktijk het gebruikelijke aanknopingspunt.

Waar de verdachte woont of verblijft — ook de laatst bekende woon- of verblijfplaats telt mee.

Waar de verdachte zich bevindt — bijvoorbeeld de plaats waar hij is aangehouden of waar hij vastzit.

Waar al een zaak tegen hem loopt — de rechtbank waar tegen dezelfde verdachte al een vervolging voor een ander feit is begonnen.

Feiten op zee — is het feit gepleegd ter zee buiten het gebied van een rechtbank of aan boord van een vaartuig dat buitengaats wordt gebracht, dan zijn de rechtbanken bevoegd waarvan het gebied aan de territoriale zee grenst, en daarnaast de rechtbank Amsterdam.

Zaken van het landelijk of het functioneel parket — dan komt de zaak bij de rechtbank Amsterdam, Oost-Brabant, Overijssel of Rotterdam.

Als meer rechtbanken tegelijk vervolgen

Loopt tegen dezelfde verdachte bij meer dan één rechtbank tegelijk een vervolging, dan blijft alleen de rechtbank over die in de opsomming van het eerste lid het eerst is genoemd. Nemen twee rechtbanken in die volgorde dezelfde plaats in, dan gaat de rechtbank voor waar de vervolging het eerst is ingesteld. Zo kan dezelfde zaak niet op twee plaatsen naast elkaar doorlopen.

Bijzondere zaken bij vaste rechtbanken

Feiten die door het Europees Openbaar Ministerie worden vervolgd, worden in eerste aanleg eveneens behandeld door de rechtbank Amsterdam, Oost-Brabant, Overijssel of Rotterdam. Daarnaast is uitsluitend de rechtbank Midden-Nederland bevoegd wanneer een ambtenaar wordt vervolgd voor geweld dat hij in de uitoefening van zijn functie heeft gebruikt en aan wie de bevoegdheid daartoe is toegekend op grond van de Politiewet of de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten. Hetzelfde geldt voor een ambtenaar in dienst van een vreemde staat die hier op een door het volkenrecht toegelaten manier optreedt en die geweld mag gebruiken.

Een voorbeeld. Iemand die in Groningen woont, wordt verdacht van een inbraak in Maastricht en zit in afwachting van zijn zaak vast in Zwolle. Bevoegd zijn dan de rechtbank Limburg (de plaats van het feit), de rechtbank Noord-Nederland (zijn woonplaats) en de rechtbank Overijssel (waar hij zich bevindt). De officier van justitie bepaalt waar de dagvaarding wordt uitgebracht; meestal is dat de plaats van het feit, omdat daar het onderzoek is verricht.

In de praktijk

Op je dagvaarding staat bij welke rechtbank je zaak dient. Meen je dat die rechtbank de zaak niet mag behandelen, dan is dat een verweer dat aan het begin van de zitting wordt gevoerd; de rechter beslist er dan over. Wijzen deze regels geen enkele rechtbank aan, dan geldt de vangnetbepaling van artikel 5 Sv. Zijn er meer verdachten of hangen feiten sterk samen, dan kan artikel 6 Sv alles bij één rechtbank samenbrengen.