Artikel 217 Sv: Verschoningsrecht van familieleden van de verdachte

Wie familie is van de verdachte, kan als getuige worden opgeroepen, maar hoeft niet tegen hem te verklaren. Dit artikel geeft een omschreven groep naaste verwanten het recht zich te verschonen: zij kunnen weigeren te getuigen, of weigeren bepaalde vragen te beantwoorden. De achterliggende gedachte is dat de wet niemand voor de keuze wil stellen tussen de waarheid vertellen en zijn naaste beschadigen.

Wie zich kan verschonen

De wet noemt drie groepen, steeds bezien vanuit de verdachte of een medeverdachte. Ten eerste bloed- en aanverwanten in de rechte lijn: ouders, kinderen, grootouders en kleinkinderen, en dezelfde relaties via een huwelijk of partnerschap. Ten tweede bloed- en aanverwanten in de zijlijn tot en met de derde graad: broers en zussen, ooms en tantes, neven en nichten in die graad. Ten derde de echtgenoot of eerdere echtgenoot en de geregistreerde partner of eerdere geregistreerde partner.

Opvallend is dat ook de eerdere echtgenoot en de eerdere geregistreerde partner eronder vallen. Een scheiding doet het verschoningsrecht dus niet vervallen. Wie samenwoont zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, staat op grond van dit artikel niet in het rijtje.

Verschijnen moet, verklaren niet

Het verschoningsrecht is geen vrijbrief om weg te blijven. Ben je gedagvaard, dan moet je komen; artikel 213 Sv legt die plicht vast. Bij het verhoor roep je het verschoningsrecht in, en de rechter-commissaris beoordeelt of je tot de genoemde kring behoort. Je kunt het recht bovendien gedeeltelijk gebruiken: verklaren over de ene vraag en je bij een andere vraag verschonen mag.

Wat als je toch wilt verklaren

Het is een recht, geen verbod. Een familielid dat wil verklaren, mag dat doen; niemand kan hem dwingen te zwijgen. Wel is verstandig om vooraf te bedenken wat een verklaring betekent, want zij komt in het dossier en kan later op de zitting ter sprake komen. De rechter-commissaris zal je op je verschoningsrecht wijzen zodra duidelijk is dat je tot de kring behoort.

Een voorbeeld. De zus van een verdachte wordt opgeroepen om te verklaren over wat zij op de avond van het feit thuis heeft gezien. Zij verschijnt, laat weten dat zij zich als zus wil verschonen en beantwoordt de vragen over die avond niet. Over een neutraal punt, zoals het adres waar zij woont, kan zij wel gewoon antwoord geven.

In de praktijk

Word je als familielid opgeroepen, zoek dan vooraf uit of je onder deze regeling valt en bespreek dat zo nodig met een advocaat. Kom naar het verhoor en zeg aan het begin dat je je wilt verschonen; dat voorkomt dat je gaandeweg dingen vertelt die je liever niet had verteld. En bedenk dat het verschoningsrecht van dit artikel gaat over jouw band met de verdachte; artikel 219 Sv kent een aparte grond voor het geval je jezelf of een naaste door je antwoord aan vervolging zou blootstellen.