Artikel 56a Sv: Ophouden voor onderzoek na de aanhouding

Na een aanhouding wordt de verdachte voorgeleid aan de hulpofficier van justitie of de officier van justitie. Die beslist wat er verder gebeurt: de verdachte wordt vastgehouden om onderzoek te doen, of hij wordt in vrijheid gesteld. Dit artikel regelt dat ophouden voor onderzoek en de maximale duur ervan.

Wie beslist na de aanhouding

De agent die aanhoudt, beslist niet zelf over het vasthouden. Hij brengt de aangehoudene voor de hulpofficier van justitie of de officier van justitie. Die kan bevelen dat de verdachte wordt opgehouden voor onderzoek, of hem laten gaan. De hulpofficier heeft nog een derde mogelijkheid: hij kan besluiten de verdachte onverwijld voor te geleiden aan de officier van justitie.

De termijn

De duur hangt af van de ernst van het feit. Gaat het om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dan mag de verdachte ten hoogste negen uur worden opgehouden. Bij een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis niet mogelijk is, is dat ten hoogste zes uur. Belangrijk is de nachtklok: de uren tussen middernacht en negen uur 's ochtends tellen bij de berekening niet mee.

Een voorbeeld. Iemand wordt om elf uur 's avonds aangehouden voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is en wordt kort daarna opgehouden voor onderzoek. Tot middernacht is één uur verstreken. De nacht telt niet mee, dus de teller loopt pas om negen uur 's ochtends verder. De resterende acht uur lopen dan door tot vijf uur 's middags. Dat verklaart waarom iemand die 's nachts wordt aangehouden vaak pas de volgende dag wordt verhoord en vrijgelaten of in verzekering gesteld.

Het ophouden dient het onderzoek. De wet noemt uitdrukkelijk waarvoor die tijd wordt gebruikt: het vaststellen van de identiteit, het voorbereiden van het verhoor, het verhoor zelf en het in persoon uitreiken van mededelingen over het vervolg van de strafzaak. De tijd mag dus niet worden gebruikt om iemand zonder doel te laten wachten.

Het verhoor tijdens het ophouden

Tijdens het ophouden wordt de verdachte verhoord volgens de artikelen 29 en 29a Sv. Dat betekent dat hij niet tot antwoorden verplicht is en daarop moet worden gewezen, dat er geen ongeoorloofde druk mag worden uitgeoefend, en dat van het verhoor proces-verbaal wordt opgemaakt waarin zijn verklaring zo veel mogelijk in zijn eigen woorden staat. Het recht op bijstand van een advocaat, in de wet raadsman genoemd, is in artikel 28 Sv en volgende geregeld.

Hoe het eindigt

Voor het einde van de termijn — of eerder, zodra het onderzoek dat toelaat — valt de beslissing: de verdachte wordt in vrijheid gesteld of in verzekering gesteld. Een derde mogelijkheid is er niet. De inverzekeringstelling is geregeld in artikel 57 Sv en kan alleen bij feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Loopt alleen de identificatie in een lichte zaak vast, dan biedt artikel 56b Sv één verlenging.

In de praktijk

Voor wie op het bureau zit, is dit het artikel dat verklaart waarom hij daar is en hoe lang dat mag duren. De negen of zes uur beginnen niet bij de aanhouding, maar bij het ophouden voor onderzoek, dus na de voorgeleiding en het bevel daartoe; vraag om dat tijdstip, want het wordt vastgelegd. Het moment van aanhouding blijft daarnaast van belang: daarop is de termijn van artikel 59a Sv gebaseerd voor de voorgeleiding aan de rechter-commissaris. Duurt het ophouden langer dan de wet toestaat zonder dat een bevel tot inverzekeringstelling is gegeven, dan is er sprake van onrechtmatige vrijheidsbeneming en kan uw advocaat daar direct op wijzen.