Artikel 494 Sv: Inlichtingen over de persoon van de jeugdige verdachte inwinnen

In het jeugdstrafrecht telt niet alleen wat er is gebeurd, maar ook wie de verdachte is en hoe hij leeft. Artikel 494 Sv maakt dat tot een verplichting voor de officier van justitie: hij wint bij de raad voor de kinderbescherming inlichtingen in over de persoonlijkheid en de levensomstandigheden van de jeugdige verdachte. Alleen als hij meteen onvoorwaardelijk van vervolging afziet, hoeft dat niet.

Wanneer het moet en wanneer het mag

De hoofdregel is dwingend: er wordt informatie opgehaald bij de raad. De uitzondering is de zaak die de officier direct laat vallen zonder voorwaarden; dan is er geen aanleiding meer om het leven van de jongere in kaart te brengen.

Voor lichtere afdoeningen geldt een tussenvorm. Vervolgt de officier de zaak bij de kantonrechter of doet hij haar af met een strafbeschikking, dan mág hij die inlichtingen inwinnen, maar hij hoeft het niet. Dat past bij de omvang van de zaak: hoe lichter de afdoening, hoe minder ver het onderzoek naar de persoon hoeft te gaan.

Wat er wordt onderzocht

Het gaat om de persoonlijkheid en de levensomstandigheden. In de praktijk komt dat neer op vragen als: gaat de jongere naar school of werkt hij, hoe verloopt dat, hoe ziet het gezin eruit, is er eerder hulpverlening geweest, zijn er signalen van een beperking of van problematiek, en wat lijkt te helpen. Die informatie bepaalt mede welke straf of maatregel passend is.

Het is uitdrukkelijk geen bewijsonderzoek. De vraag of de jongere het feit heeft gepleegd staat hier los van; wat de raad meldt gaat over de persoon en over wat er nodig is.

Wie de raad in beweging zet

Meestal is dat de officier van justitie. Zit de jongere in voorlopige hechtenis, of is hij op grond van de regeling over observatie in een instelling opgenomen, dan moet de officier de raad daar onverwijld over berichten. Zo weet de raad meteen dat er haast bij is.

Daarnaast kan de raad ook uit eigen beweging adviseren. Ziet de raad aanleiding, bijvoorbeeld omdat er al een dossier over het gezin loopt, dan hoeft hij niet te wachten op een verzoek. En ook de rechter-commissaris kan dezelfde inlichtingen bij de raad opvragen, bijvoorbeeld met het oog op een beslissing over de voorlopige hechtenis.

In de praktijk

Een voorbeeld: een zestienjarige wordt vervolgd wegens een vernieling met flinke schade. De officier vraagt de raad om advies. De raad spreekt de jongere en zijn ouders, hoort van school dat hij is uitgevallen na een ziekteperiode, en adviseert een taakstraf met begeleiding in plaats van een langdurig traject. Dat advies ligt bij de zitting op tafel en weegt zichtbaar mee.

Voor jongeren en ouders is het goed te weten dat een gesprek met de raad geen verhoor is. Er wordt niet naar bewijs gezocht, maar naar een beeld van de situatie. Wat u vertelt over school, thuis en hulpverlening komt in een rapport dat de officier van justitie en de rechter lezen.

Tegelijk is het verstandig het gesprek te bespreken met de advocaat van uw kind. Wat over het feit zelf wordt gezegd, blijft in het dossier staan, en het zwijgrecht van de verdachte geldt ook buiten het politiebureau.