Artikel 470 Sv: Afwijzing van een herzieningsaanvraag

Herziening is het buitengewone rechtsmiddel waarmee een veroordeling die al onherroepelijk is toch nog kan worden opengebroken. Dit artikel regelt de uitkomst als dat niet lukt: acht de Hoge Raad de herzieningsaanvraag niet gegrond, dan wijst hij die af en blijft de veroordeling gewoon staan.

Wanneer volgt een afwijzing

De Hoge Raad kijkt of zich een van de gronden voordoet die artikel 457 Sv noemt: uitspraken met bewezenverklaringen die niet naast elkaar kunnen bestaan (de botsende uitspraak mag ook een verstekuitspraak zijn die nog niet onherroepelijk is), een oordeel van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens over een schending in de procedure die tot de veroordeling heeft geleid, of een gegeven dat de rechter destijds niet kende en dat een ernstig vermoeden wekt dat de zaak anders zou zijn afgelopen. Ontbreekt zo een grond, dan volgt afwijzing.

Een afwijzing is iets anders dan een niet-ontvankelijkverklaring. Niet-ontvankelijk is de aanvraag die niet aan de vormeisen voldoet, bijvoorbeeld omdat zij niet door een raadsman is ingediend of niet met stukken is onderbouwd. Bij een afwijzing is de aanvraag inhoudelijk gewogen en te licht bevonden.

Vooral op de derde grond, het nieuwe gegeven, stranden de meeste aanvragen. Het is niet genoeg dat er iets nieuws op tafel ligt of dat de veroordeelde het bewijs anders weegt dan de rechter deed. Het gegeven moet zich moeilijk laten rijmen met de bewezenverklaring. In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat een nieuwe deskundige die dezelfde stukken anders uitlegt daarvoor zelden volstaat, terwijl onderzoeksmateriaal dat de rechter nooit onder ogen heeft gehad dat wel kan zijn.

Wat de afwijzing betekent

De veroordeling blijft onaangetast. De straf of maatregel wordt uitgevoerd of gaat verder waar die was gebleven. Had de Hoge Raad de tenuitvoerlegging tijdens de beoordeling opgeschort, dan verliest die opschorting met de afwijzing haar grond.

De Hoge Raad is de hoogste rechter in strafzaken. Tegen een afwijzing staat geen hoger beroep of cassatie open. De beslissing wordt gemotiveerd gegeven en in het openbaar uitgesproken, en de procureur-generaal zorgt dat de betrokkene er schriftelijk bericht van krijgt.

Kan er een nieuwe aanvraag komen

De wet verbiedt niet dat een gewezen verdachte het later opnieuw probeert, maar dan moet er werkelijk iets nieuws zijn. Dezelfde stukken met een andere toelichting leveren geen nieuwe grond op. Daarom wordt vaak eerst langs de weg van artikel 461 Sv om nader onderzoek gevraagd bij de procureur-generaal: pas als dat onderzoek nieuw materiaal oplevert, heeft een aanvraag kans van slagen.

Een voorbeeld

Iemand is jaren geleden veroordeeld voor een geweldsdelict. Zijn raadsman dient een herzieningsaanvraag in met een verklaring van een kennis die zegt dat de veroordeelde die avond elders was. Is die verklaring pas na de veroordeling opgekomen en past zij niet bij het bewijs waarop de rechter zich baseerde, dan kan zij een grond opleveren. Is de kennis destijds al als getuige gehoord en herhaalt hij nu alleen wat hij toen zei, dan is er geen nieuw gegeven en wijst de Hoge Raad de aanvraag af.

In de praktijk

Voor de veroordeelde en zijn omgeving is een afwijzing hard: zij is meestal het sluitstuk van een lange en kostbare poging. Het loont daarom om vooraf scherp te laten toetsen of het materiaal echt nieuw en zwaarwegend is, en om waar dat kan eerst de weg van nader onderzoek te bewandelen. Een afgewezen aanvraag blokkeert een latere aanvraag niet, maar maakt de lat in de praktijk ook niet lager.