Artikel 126zr Sv: Onderzoek van vervoermiddelen en hun lading

Naast het onderzoek van losse voorwerpen kent deze titel een aparte bevoegdheid voor vervoermiddelen. Bij aanwijzingen van een terroristisch misdrijf kan de opsporingsambtenaar, op bevel van de officier van justitie, vervoermiddelen onderzoeken. De wet beperkt dat niet tot auto's en schepen: het gaat om elk middel waarmee personen of goederen worden vervoerd. Daarbij hoort een aantal aanvullende bevoegdheden die het onderzoek praktisch mogelijk maken.

Wat de opsporingsambtenaar mag

• Het vervoermiddel onderzoeken. Dat is de hoofdbevoegdheid uit het eerste lid.
• De lading onderzoeken. Het gaat dan niet alleen om het voertuig zelf, maar ook om wat erin of erop wordt vervoerd.
• Inzage in ladingpapieren vorderen. Van de bestuurder kan inzage worden gevorderd van de bescheiden over de lading die de wet voorschrijft.
• Stilhouden en overbrengen. Van de bestuurder van een voertuig of de schipper van een vaartuig kan worden gevorderd dat hij stilhoudt en het vervoermiddel naar een aangewezen plaats brengt.

Die laatste bevoegdheid verdient toelichting. Zij maakt het mogelijk dat een onderzoek niet langs de weg of op het water hoeft plaats te vinden, maar op een plek waar dat veilig en zorgvuldig kan. De bestuurder is verplicht daaraan gevolg te geven; het is een vordering, geen verzoek.

Wie beslist en voor hoe lang

Het derde lid verklaart de regeling over het bevel uit artikel 126zq Sv van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat ook hier de officier van justitie het bevel geeft, dat het mondeling mag worden gegeven, dat het geldt voor ten hoogste twaalf uur en voor een omschreven gebied, en dat het telkens met ten hoogste twaalf uur kan worden verlengd.

Ook de uitzondering voor veiligheidsrisicogebieden geldt hier: in gebieden die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen kan het bevel van de officier van justitie onder de daar gestelde voorwaarden achterwege blijven.

Een voorbeeld. Er zijn aanwijzingen dat via een bepaalde route materiaal wordt vervoerd dat voor een aanslag is bestemd. De officier van justitie geeft een bevel voor dat gebied. Opsporingsambtenaren kunnen dan voertuigen laten stoppen, ze naar een controleplaats laten rijden, de lading bekijken en de vrachtpapieren opvragen. Na twaalf uur eindigt het bevel, tenzij het wordt verlengd.

In de praktijk

Wordt u staandegehouden en wordt uw auto of vaartuig onderzocht, dan mag u vragen op welke grond dat gebeurt. U bent verplicht stil te houden en mee te rijden naar de aangewezen plaats als dat wordt gevorderd; weigeren maakt de situatie alleen maar ingewikkelder. Noteer voor uzelf het tijdstip, de plaats en de namen of nummers van de betrokken ambtenaren.

Voor de verdediging gelden dezelfde controlepunten als bij het onderzoek van voorwerpen: bestond er een bevel, welk gebied besloeg het, viel het moment binnen de twaalf uur, en is tijdig verlengd? Ontbreekt de grondslag, dan raakt dat de rechtmatigheid van wat bij het onderzoek is aangetroffen, en dat is een vraag die op de terechtzitting thuishoort.