Artikel 136c Sv: Wat een bedreigde getuige is

Normaal weet iedereen in een strafzaak wie er verklaart: de naam van de getuige staat in het dossier en de verdediging kan hem daarop bevragen. In uitzonderlijke gevallen kan de rechter beslissen dat de identiteit van een getuige bij het verhoor verborgen wordt gehouden. Dit artikel geeft die getuige een naam: hij heet in dit wetboek een bedreigde getuige.

De kern van de omschrijving

Bedreigde getuige is niet zomaar iemand die bang is. Het is een getuige ten aanzien van wie de rechter op grond van artikel 226a Sv een bevel heeft gegeven dat zijn identiteit bij het verhoor verborgen blijft. Zonder zo'n rechterlijk bevel is er dus geen bedreigde getuige in de zin van de wet, hoe reëel de angst van de betrokkene verder ook is.

De rechter beslist, niet de politie

Dat het om een rechterlijke beslissing gaat, is de kern van de waarborg. Het openbaar ministerie of de getuige zelf kan erom vragen, maar alleen de rechter kan de status toekennen. De voorwaarden waaronder dat mag en de manier waarop het verhoor dan verloopt, staan in artikel 226a Sv en de artikelen die daarop volgen. Dit artikel doet niet meer dan het begrip vastleggen, zodat het elders in het wetboek kort kan worden gebruikt.

Wat het betekent voor de verdediging

Anonimiteit raakt aan een wezenlijk belang van de verdachte: wie niet weet wie er verklaart, kan de betrouwbaarheid van die verklaring moeilijker toetsen. Daarom is deze figuur met waarborgen omgeven en zijn er beperkingen aan de rol die zo'n verklaring in de bewijsvoering mag spelen. In de rechtspraak is uitgewerkt dat een veroordeling niet in beslissende mate op zo'n verklaring alleen mag steunen en dat de verdediging een reële gelegenheid moet krijgen om vragen te laten stellen.

Voor de verdediging is de praktische route dus niet het achterhalen van de identiteit, maar het benutten van de mogelijkheden die de wet wél geeft: vragen indienen bij de rechter-commissaris, wijzen op tegenstrijdigheden met ander bewijs en de betrouwbaarheid van de verklaring aan de orde stellen op de zitting.

Een voorbeeld. In een zaak over zware mishandeling is er één ooggetuige, die zegt de daders bij naam te kennen uit de buurt en te vrezen voor zijn veiligheid. Wijst de rechter hem aan als bedreigde getuige, dan wordt hij verhoord zonder dat zijn identiteit bekend wordt gemaakt. De verdediging kan wel vragen laten stellen, maar niet naar gegevens die de identiteit zouden prijsgeven.

In de praktijk

Bent u getuige en durft u niet te verklaren, bespreek dat dan met de politie of de officier van justitie; zij kunnen de zaak aan de rechter voorleggen. De status wordt niet snel toegekend en is bedoeld voor uitzonderlijke situaties. Bent u verdachte in een zaak met een bedreigde getuige, dan is bijstand van een advocaat vrijwel onmisbaar: het gebruik van zulke verklaringen is aan strikte grenzen gebonden en juist daar valt verweer te voeren.