Artikel 539n Sv: Behandeling van de aangehouden verdachte aan boord

Iemand die aan boord van een schip, een vliegtuig of op een militaire locatie wordt vastgehouden, zit niet in een cel met huisregels en toezicht. Dit artikel geeft daarom de kern van wat er ook daar moet gelden: er worden maatregelen genomen zodat het vasthouden zin heeft, maar verder wordt de verdachte zo min mogelijk beperkt, en hij mag contact zoeken met een raadsman.

Zorgplicht van degene die de verdachte onder zich heeft

Wie de aangehouden verdachte feitelijk onder zich heeft, moet zorgen voor de maatregelen die nodig zijn opdat het vasthouden zijn doel niet mist. Dat doel is dat de verdachte beschikbaar blijft voor het onderzoek en voor de beslissingen die daarna volgen.

De verantwoordelijkheid ligt bij een persoon, niet bij een instelling. Dat past bij de situatie: aan boord is er geen bewaarder en geen dienst die het overneemt.

Niet meer beperkingen dan volstrekt noodzakelijk

Tegenover die zorgplicht staat een even duidelijke grens. Andere beperkingen dan die voor dat doel "volstrekt noodzakelijk" zijn, mogen de verdachte niet worden opgelegd. Dat is een zware maatstaf: het gaat niet om wat handig of gebruikelijk is, maar om wat echt niet anders kan.

Praktisch betekent dat maatwerk. Iemand afzonderen in een ruimte kan nodig zijn; hem daarnaast ook nog zijn persoonlijke spullen, contact of gewone verzorging onthouden, is dat lang niet altijd. Wie beperkingen oplegt, moet per beperking kunnen uitleggen waarom die nodig was.

Contact met een raadsman

De verdachte krijgt gelegenheid zich met een raadsman in verbinding te stellen. Raadsman en advocaat zijn hetzelfde; de wet gebruikt het eerste woord. Dit recht staat los van de plaats waar hij zich bevindt.

Dat de omstandigheden lastig zijn, doet daar niet aan af. Contact kan tijd kosten als er slechte verbinding is of als er een groot tijdsverschil speelt, maar de gelegenheid moet er zijn, en pogingen daartoe horen te worden vastgelegd.

Nadere regels

Het derde lid draagt op dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gegeven over de behandeling van aangehouden verdachten. De wet zelf blijft dus bewust op hoofdlijnen; de uitwerking staat elders.

Een voorbeeld. Een verdachte wordt aan boord van een marineschip vastgehouden in een aparte hut. Hij vraagt om contact met een advocaat. De verbinding is slecht, maar er wordt meerdere keren geprobeerd te bellen en dat wordt genoteerd. Zijn horloge en boeken houdt hij; die vormen geen risico voor het doel van het vasthouden.

In de praktijk

Zit u vast onder deze omstandigheden, vraag dan uitdrukkelijk om een advocaat en vraag of dat verzoek wordt opgeschreven. Wordt u iets ontzegd, vraag dan waarom; ook dat kan later van belang zijn.

Voor de rechter die de zaak uiteindelijk beoordeelt, is het proces-verbaal van artikel 539f Sv vaak de enige bron over hoe u bent behandeld. Wat daar niet in staat, is achteraf moeilijk aan te tonen.