Artikel 94d Sv: Optreden tegen het wegsluizen van vermogen door de officier van justitie

Wie een boete of een ontneming boven het hoofd heeft hangen, kan zijn vermogen buiten bereik proberen te brengen. Dit artikel geeft de officier van justitie daarvoor het gereedschap dat het burgerlijk recht aan een benadeelde schuldeiser geeft, zodat verhaal namens de Staat mogelijk blijft.

De schuldeisersbevoegdheden namens de Staat

Het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bieden een schuldeiser die is benadeeld door een onverplichte rechtshandeling van zijn schuldenaar de mogelijkheid die handeling aan te tasten. Onverplicht wil zeggen: er was geen verplichting toe, zoals bij een schenking of een verkoop ver onder de waarde. Die bevoegdheden mag de officier van justitie namens de Staat gebruiken. Twee onderdelen van artikel 94c Sv — over termijnen en over nietigheid — gelden daarbij ook.

Het vermoeden van wetenschap

In het burgerlijk recht moet vaak worden aangetoond dat beide partijen wisten dat schuldeisers door de handeling zouden worden benadeeld. De artikelen 3:46 en 3:47 van het Burgerlijk Wetboek kennen voor bepaalde handelingen een vermoeden van die wetenschap, onder meer voor schenkingen, voor transacties waarbij de schuldenaar veel meer weggeeft dan hij terugkrijgt en voor transacties met naasten. Bij verhaal door justitie geldt dat vermoeden voor zulke rechtshandelingen die de verdachte of veroordeelde verrichtte binnen één jaar vóór het moment waarop de vervolging tegen hem begon. Handelingen uit dat jaar staan dus in een ongunstig licht en het is aan de betrokkenen om aannemelijk te maken dat er niets aan de hand was.

Bij faillissement

Gaat de verdachte of veroordeelde failliet, dan kan de officier van justitie namens de Staat als schuldeiser in dat faillissement opkomen. Staat het bedrag van de boete of van het te ontnemen voordeel nog niet vast, dan geldt de vordering als voorwaardelijk: zij wordt meegenomen, maar het bedrag hangt af van de afloop van de strafzaak.

Een faillissement zet de eerder genoemde bevoegdheden niet opzij. De officier van justitie behoudt ze, behalve voor zover de curator dezelfde voorwerpen zelf al opvordert op grond van de Faillissementswet. Zo wordt voorkomen dat twee partijen tegelijk hetzelfde vermogensbestanddeel naar zich toe trekken.

Een voorbeeld. Een paar maanden voordat de vervolging voor drugshandel begint, schenkt de verdachte zijn auto aan een familielid. Loopt het uit op een ontnemingsvordering, dan kan de officier van justitie die schenking aantasten, zodat de auto weer beschikbaar komt om het bedrag op te verhalen.

In de praktijk

Dit artikel raakt vaak mensen die zelf geen verdachte zijn: familie, een vennootschap, een koper. Zij kunnen zich verweren met het argument dat zij van niets wisten of dat er een normale, zakelijke reden voor de transactie was. Over het beslag zelf kan een belanghebbende klagen bij de rechtbank op grond van artikel 552a Sv; de vraag of een rechtshandeling wordt teruggedraaid, komt in een civiele procedure aan de orde. Wie in een strafzaak betrokken raakt bij een transactie met een verdachte, doet er goed aan de stukken te bewaren waaruit blijkt wat er is betaald en waarom.