Artikel 174 Sv: Ondertekening van de verklaring bij de rechter-commissaris

Aan het slot van een verhoor bij de rechter-commissaris wordt de verklaring op papier gezet en ondertekend. Dit artikel bepaalt de volgorde: eerst wordt de verklaring voorgelezen of door de betrokkene zelf gelezen, dan zegt hij dat hij erbij blijft, en pas daarna zet hij zijn handtekening. Wordt er niet getekend, dan moet worden vermeld dat het is geweigerd of waarom het niet lukte.

Lezen, volharden, tekenen

De handtekening is geen formaliteit aan het eind van een lange dag. Zij zegt dat wat er staat overeenkomt met wat de betrokkene heeft verklaard en dat hij daarbij blijft. Dat verklaren te volharden is het scharnier: het maakt van een aantekening van de griffier een verklaring die aan hem kan worden toegeschreven en die later in de zaak kan worden gebruikt.

Daarom is het moment vóór de handtekening ook het moment om te corrigeren. Klopt een zin niet, is een nuance weggevallen of staat er iets stelliger dan het is bedoeld, dan hoort dat te worden aangepast. Wie wil dat een bepaalde formulering in zijn eigen woorden wordt opgenomen of dat de gestelde vraag erbij komt, kan zich beroepen op artikel 172 Sv.

Als er niet wordt getekend

Ondertekenen kan achterwege blijven om twee redenen: iemand wil niet, of iemand kan niet. In beide gevallen schrijft de wet voor dat dit in het proces-verbaal wordt vermeld, met de weigering of de oorzaak van het beletsel. Meer gevolgen verbindt de wet er niet aan: een verklaring die niet is ondertekend, blijft deel van het proces-verbaal en kan nog steeds als bewijs worden gebruikt. Wel blijft zichtbaar wat er is gebeurd, zodat de rechter dat kan meewegen bij de vraag wat de verklaring waard is.

Weigeren te tekenen is geen strafbaar feit en geen bekentenis, maar het maakt de verklaring ook niet ongedaan. Het kan bijvoorbeeld zijn dat iemand zich niet herkent in de weergave, of dat hij vindt dat hij te moe was om nog goed te lezen. Dat oordeel blijft aan hem; wel is het verstandig te zeggen wáárom hij niet tekent, want juist die reden komt in het stuk terecht.

Een voorbeeld. Een getuige leest zijn verklaring door en ziet dat er staat dat hij de verdachte 'zag wegrennen', terwijl hij alleen iemand met een vergelijkbare jas heeft zien wegrennen. Hij vraagt om aanpassing. Wordt dat niet gedaan, dan kan hij weigeren te tekenen; in het proces-verbaal komt dan te staan dat hij weigerde, en zijn bezwaar hoort daar zichtbaar in te zijn.

Waarom dit later meetelt

Op de zitting wordt vaak niet iedereen opnieuw gehoord. De rechter leest dan wat er maanden eerder is vastgelegd. Een ondertekende verklaring waarin staat dat de betrokkene haar heeft gelezen en erbij blijft, weegt zwaarder dan een stuk waarover discussie bestaat. Omgekeerd is een vermelde weigering een aanknopingspunt voor de verdediging om vragen te stellen over de manier waarop de verklaring tot stand kwam.

In de praktijk

Neem de tijd om het stuk te lezen voordat je tekent, ook als de zitting van de rechter-commissaris al uitloopt. Vraag om uitleg als een zin onduidelijk is, en laat aanpassen wat niet klopt. Wie zich laat bijstaan door een advocaat, kan die er ook naar laten kijken; het is het laatste moment waarop de tekst nog eenvoudig te wijzigen is.