Artikel 189 Sv: Afzonderlijk verhoren en confrontatie

De hoofdregel is dat verdachten, getuigen en deskundigen ieder afzonderlijk worden verhoord. Daarnaast geeft dit artikel de rechter-commissaris de mogelijkheid hen tegenover elkaar te stellen of in elkaars aanwezigheid te horen. Dat kan hij uit eigen beweging doen, op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de verdachte.

Waarom apart

Wie afzonderlijk wordt gehoord, vertelt zijn eigen verhaal zonder dat het wordt gekleurd door wat een ander zojuist heeft gezegd. Dat maakt vergelijking mogelijk: waar verschillen de verklaringen, en waar komen ze overeen? Die vergelijking is een van de belangrijkste manieren om te beoordelen wat er werkelijk is gebeurd. Artikel 188 Sv vult dit aan door te voorkomen dat betrokkenen elkaar vooraf spreken.

Wanneer een confrontatie

Levert die vergelijking een hardnekkige tegenstrijdigheid op, dan kan het zinvol zijn twee mensen tegelijk te horen. Zij worden dan met elkaars verklaring geconfronteerd en kunnen daarop reageren. Soms blijkt dan dat het verschil op een misverstand berust, soms blijft het staan en wordt duidelijker waar het precies zit.

Een middel met risico's

Een confrontatie is niet zonder bezwaren. Wie tegenover een ander zit die het tegendeel beweert, kan gaan bijstellen om de spanning te verminderen, en voor een slachtoffer kan de aanwezigheid van de verdachte zwaar zijn. De rechter-commissaris weegt dat af: hij is niet verplicht een confrontatie te houden en zal dat middel alleen inzetten als het echt iets kan opleveren. Ook tijdens zo'n verhoor blijft het verbod gelden op vragen die de vrijheid van verklaren aantasten.

Wie erom kan vragen

Ook de verdachte kan om een confrontatie vragen; het is dus niet alleen een instrument van het onderzoek tegen hem. Meent hij dat een getuige zich vergist en dat dat blijkt zodra de twee verhalen naast elkaar worden gelegd, dan kan hij dat via zijn raadsman voorstellen. De rechter-commissaris beslist, en motiveert zijn beslissing als hij het verzoek afwijst.

Een voorbeeld. Twee getuigen verklaren tegenstrijdig over wie er als eerste sloeg. De rechter-commissaris hoort hen eerst apart en besluit daarna hen samen te horen op dat ene punt. In het proces-verbaal komt te staan wat ieder heeft gezegd toen hij met de andere lezing werd geconfronteerd.

In de praktijk

Voor een getuige die opziet tegen een ontmoeting met de verdachte is het goed te weten dat een confrontatie geen automatisme is en dat zijn belang wordt meegewogen. Wie er bezwaar tegen heeft, kan dat zeggen; die bezwaren horen bij de afweging.

Voor de verdediging is de keuze tactisch. Een confrontatie kan een verklaring aan het wankelen brengen, maar zij kan ook een aarzelende getuige juist stelliger maken. Het is daarom een verzoek dat een advocaat niet lichtvaardig zal doen, en dat hij goed zal onderbouwen als hij het doet.